Khớp Gối Hoạt Động Như Thế Nào Và Vì Sao Đây Là Một Trong Những Khớp Dễ Tổn Thương?

Dưới đây là phân tích chi tiết về cấu tạo giải phẫu, cơ chế vận động và những yếu tố khiến khớp gối dễ chấn thương, từ Bác sĩ Nguyễn Thị Nhung.

1. Cấu Tạo Giải Phẫu Của Khớp Gối

Về giải phẫu, khớp gối thuộc nhóm khớp hoạt dịch và là khớp lớn nhất cơ thể. Chuyển động chính của khớp gối là gập và duỗi, đồng thời có một mức độ xoay nhất định khi gối đang ở tư thế gập. Khớp gối thực chất gồm hai phần hoạt động phối hợp với nhau: khớp chày đùi, nằm giữa xương đùi và xương chày, và khớp chè đùi, nằm giữa xương bánh chè và xương đùi.

Ba xương chính tham gia cấu tạo khớp gối gồm xương đùi, xương chày và xương bánh chè. Đầu dưới xương đùi tạo thành hai lồi cầu tiếp khớp với xương chày, trong khi xương chày tiếp nhận phần lớn lực từ phía dưới. Xương mác nằm bên ngoài xương chày nhưng không trực tiếp tạo nên bề mặt khớp gối. Riêng xương bánh chè nằm trong gân cơ tứ đầu đùi, có vai trò như một ròng rọc giúp tăng hiệu quả hoạt động của cơ tứ đầu khi duỗi gối.

2. Sụn Khớp Và Sụn Chêm: Lớp Bảo Vệ Quan Trọng

Bề mặt tiếp xúc của các xương trong khớp gối được phủ bởi sụn khớp — một loại mô có bề mặt trơn láng giúp các đầu xương trượt lên nhau với ma sát rất thấp. Điểm đáng chú ý là sụn khớp không có mạch máu và không có dây thần kinh, vì vậy tổn thương sụn ở giai đoạn sớm thường không trực tiếp gây đau. Cơn đau thường chỉ xuất hiện khi tổn thương liên quan đến xương dưới sụn hoặc các cấu trúc khác như màng hoạt dịch.

Do không có hệ thống mạch máu trực tiếp, sụn khớp nhận dưỡng chất chủ yếu qua quá trình khuếch tán từ dịch khớp, nên khả năng tự phục hồi của sụn hạn chế hơn nhiều so với xương. Giữa xương đùi và xương chày còn có hai sụn chêm nằm ở hai bên, đóng vai trò phân bố tải, hấp thu lực và giúp lực tác động lên khớp được phân tán tốt hơn.

3. Dịch Khớp Và Hiện Tượng Kêu Lục Cục

Bao quanh khớp gối là bao khớp, bên trong có màng hoạt dịch tạo ra dịch khớp. Dịch khớp giúp bôi trơn các bề mặt khớp và tham gia cung cấp dưỡng chất cho sụn. Âm thanh lục cục hoặc rắc khi gập duỗi hay bẻ khớp, trong nhiều trường hợp, có thể liên quan đến sự hình thành và vỡ của các bong bóng khí trong dịch khớp khi áp suất trong khoang khớp thay đổi. Hiện tượng này nhìn chung không đáng lo nếu không đi kèm đau, sưng hoặc hạn chế vận động.

4. Hệ Thống Dây Chằng Giữ Ổn Định Khớp Gối

Để giữ cho khớp gối ổn định, cơ thể còn có một hệ thống dây chằng rất quan trọng. Dây chằng chéo trước và dây chằng chéo sau nằm bên trong khớp, giúp kiểm soát sự di chuyển của xương chày so với xương đùi. Dây chằng bên trong và dây chằng bên ngoài nằm ở hai phía của khớp, giúp hạn chế những chuyển động lệch sang hai bên. Trong chấn thương thể thao, dây chằng chéo trước đặc biệt dễ bị tổn thương khi gối xoay đột ngột hoặc khi tiếp đất không đúng kỹ thuật.

5. Khớp Gối Phải Chịu Tải Lớn Đến Mức Nào?

Khớp gối không chỉ có cấu trúc phức tạp mà còn phải chịu tải rất lớn. Trong hầu hết các hoạt động đứng và đi lại, khớp gối phải tiếp nhận lực truyền từ trọng lượng cơ thể và từ hoạt động của các cơ xung quanh. Nghiên cứu đo lực trực tiếp bằng khớp nhân tạo có gắn cảm biến của Kutzner và cộng sự năm 2010 ghi nhận lực tại khớp gối vào khoảng 107% trọng lượng cơ thể khi đứng bằng hai chân, khoảng 261% khi đi bộ, 316% khi lên cầu thang và 346% khi xuống cầu thang. Khi ngồi xổm sâu, lực nén tại khớp chày đùi thậm chí có thể đạt khoảng 4,7 đến 5,6 lần trọng lượng cơ thể.

6. Vì Sao Khớp Gối Dễ Tổn Thương?

Một điểm khiến khớp gối dễ tổn thương là khớp này không có một ổ khớp sâu ôm lấy đầu xương giống như khớp háng. Sự ổn định của khớp gối phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp giữa hình dạng bề mặt khớp, sụn chêm, dây chằng và hệ thống cơ quanh khớp. Vì vậy, khi cơ yếu, kỹ thuật vận động không phù hợp hoặc khớp phải chịu tải quá lớn, nguy cơ tổn thương sẽ tăng lên.

7. Bẻ Khớp Kêu Rắc Rắc Có Gây Thoái Hóa Khớp Không?

Có một quan niệm khá phổ biến cho rằng bẻ khớp kêu rắc rắc sẽ gây thoái hóa khớp. Tuy nhiên, các dữ liệu theo dõi người có thói quen bẻ khớp hiện nay không cho thấy tỷ lệ thoái hóa cao hơn rõ rệt so với người không có thói quen này. Dù vậy, nếu tiếng kêu đi kèm đau, sưng hoặc hạn chế vận động thì đó lại là vấn đề cần được đánh giá y khoa.

8. Chạy Bộ Có Thực Sự Gây Thoái Hóa Khớp Gối?

Chạy bộ cũng thường bị xem là nguyên nhân chắc chắn gây thoái hóa khớp gối, nhưng điều này không chính xác đối với chạy bộ giải trí ở mức độ thông thường. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2017 trên Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, tổng hợp 17 nghiên cứu, ghi nhận tỷ lệ thoái hóa khớp háng và khớp gối ở người chạy bộ giải trí khoảng 3,5%, thấp hơn so với nhóm ít vận động (khoảng 10,2%). Tuy nhiên, nguy cơ có thể tăng ở những vận động viên chạy chuyên nghiệp với cường độ rất cao trong thời gian dài. Điều này cho thấy ảnh hưởng lên khớp gối không chỉ phụ thuộc vào việc có chạy hay không, mà còn liên quan đến liều lượng vận động, chấn thương trước đó và cân nặng.

9. Đau Khớp Gối Không Chỉ Là Vấn Đề Của Người Lớn Tuổi

Đau khớp gối không phải là vấn đề chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi. Ở người trẻ, các chấn thương thể thao như tổn thương dây chằng hoặc sụn chêm có thể làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp về sau. Vì vậy, việc bảo vệ khớp gối cần được quan tâm ngay từ khi còn trẻ, đặc biệt ở những người thường xuyên vận động hoặc từng có chấn thương.

10. Dấu Hiệu Cảnh Báo Khớp Gối Đang Gặp Vấn Đề

Khi khớp gối bắt đầu có vấn đề, một số biểu hiện sau không nên chủ quan:

• Đau tăng khi lên xuống cầu thang hoặc ngồi xổm
• Sưng nóng quanh khớp
• Cứng khớp buổi sáng kéo dài trên 30 phút
• Tiếng lục cục đi kèm đau khi vận động
• Cảm giác khớp gối lỏng lẻo như muốn khuỵu xuống

Kết Luận

Hiểu được cấu tạo và cách khớp gối hoạt động giúp chúng ta nhận ra rằng đây không phải là một cấu trúc đơn giản chỉ có xương và sụn, mà là một hệ thống phối hợp giữa xương, sụn khớp, sụn chêm, dịch khớp, dây chằng và cơ. Khớp gối phải hoạt động hàng nghìn lần mỗi ngày nhưng vẫn cần được vận động đúng cách để duy trì chức năng lâu dài.

Nếu đau khớp gối kéo dài, đặc biệt khi đau kèm sưng, cứng khớp, hạn chế vận động hoặc cảm giác khớp mất vững, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân thay vì tự cho rằng đó chỉ là biểu hiện bình thường của tuổi tác.

Nội dung bài viết nhằm phổ biến kiến thức y khoa và không thay thế cho chẩn đoán hoặc tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.