Bạn Có Thực Sự Cần Mang Vớ Nén Khi Đi Máy Bay Đường Dài?

Kể từ buổi đầu của kỷ nguyên hàng không phản lực, hành khách đã luôn được cảnh báo về nguy cơ hình thành cục máu đông nguy hiểm khi đi máy bay. Trong những năm gần đây, các cảnh báo này thường đi kèm với lời khuyên nên mang vớ nén (compression socks).

Tuy nhiên, việc có nên xếp vớ nén vào danh sách đồ cần mang theo hay không lại không đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ.

“Việc mang vớ nén hoàn toàn không có vấn đề gì,” bác sĩ Joshua Beckman, Giám đốc chuyên khoa y học mạch máu tại Trung tâm Y khoa UT Southwestern ở Dallas, cho biết. “Nhưng khoa học hiện nay chưa thể khẳng định chính xác chúng giúp ích cho người đi máy bay nhiều đến mức nào.”

Vớ nén – đôi khi còn được gọi là vớ nén phân áp (graduated compression socks hoặc stockings) tạo áp lực mạnh nhất ở vùng cổ chân, sau đó giảm dần khi lên cao hơn ở cẳng chân. Áp lực này giúp duy trì dòng máu lưu thông, bằng cách hỗ trợ máu từ chân quay trở lại tim.

Ảnh: Kể từ buổi đầu của kỷ nguyên hàng không phản lực, hành khách đã luôn được cảnh báo về nguy cơ hình thành cục máu đông khi đi máy bay. Trong những năm gần đây, các cảnh báo này thường đi kèm với lời khuyên nên mang vớ nén 

Theo số liệu mới nhất của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, ước tính trong năm 2020 có khoảng 666.000 người tại Mỹ phải nhập viện vì huyết khối tĩnh mạch sâu (deep vein thrombosis – DVT). DVT xảy ra khi cục máu đông hình thành trong một tĩnh mạch lớn, thường là ở chân. Ngoài ra, có thêm 432.000 ca nhập viện do thuyên tắc phổi, tình trạng cục máu đông di chuyển lên phổi. Trong năm 2021, các vấn đề này được gọi chung là thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch (venous thromboembolism – VTE) được ghi nhận là nguyên nhân gây ra gần 81.000 ca tử vong.

Các triệu chứng của DVT bao gồm đau chân, sưng chân hoặc vùng da ấm hơn bình thường khi chạm vào. Trong khi đó, triệu chứng của thuyên tắc phổi có thể là khó thở, ho và đau ngực.

Theo một tổng quan nghiên cứu được cập nhật năm 2021 trong Cơ sở dữ liệu tổng quan hệ thống Cochrane, các chuyến bay đường dài có thể làm tăng nguy cơ VTE từ 1,5 đến 4 lần.

Tuy vậy, trên thực tế, các cục máu đông nguy hiểm này lại khá hiếm gặp. Một tổng quan nghiên cứu năm 2007 đăng trên Journal of Internal Medicine ước tính rằng chỉ có 4,8 ca thuyên tắc phổi nặng trên mỗi một triệu chuyến bay kéo dài hơn 12 giờ. Nguy cơ bị DVT trong vòng bốn tuần sau một chuyến bay ít nhất bốn giờ là khoảng 1 trên 4.600 chuyến bay.

Ảnh: Việc bất động trong thời gian dài, chẳng hạn như ngồi hàng giờ trong một chỗ ngồi chật hẹp, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông

Bác sĩ Eri Fukaya, chuyên gia y học mạch máu tại Đại học Stanford (California), cho biết việc đi máy bay thực sự có thể tạo ra “một cơn bão hoàn hảo cho cục máu đông”. Tuy nhiên, những yếu tố khác mới là nguyên nhân chính.

Theo bà, những người cao tuổi, hút thuốc, béo phì, có tiền sử gia đình bị huyết khối nặng, hoặc những người đã từng bị cục máu đông trước đó sẽ có nguy cơ VTE cao hơn. Nguy cơ cũng tăng ở những người mới điều trị ung thư hoặc đang sử dụng estrogen.

Fukaya ví các yếu tố nguy cơ này như nước trong một cái xô. Người có nhiều yếu tố nguy cơ thì chiếc xô gần đầy hơn so với người có ít yếu tố. Và nếu chiếc xô đã gần đầy, thì việc đi máy bay có thể khiến nó “tràn ra”.

Việc bất động trong thời gian dài, chẳng hạn như ngồi hàng giờ trong một chỗ ngồi chật hẹp, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, bà cho biết. Ngoài ra, nhiều hành khách hạn chế uống nước vì không muốn phải đứng dậy đi vệ sinh, điều này có thể dẫn đến mất nước, khiến máu đặc hơn.

Dù vậy, nguy cơ hình thành cục máu đông nghiêm trọng chỉ do việc đi máy bay gây ra vẫn thấp đến mức việc nghiên cứu vấn đề này trở nên vô cùng khó khăn, theo bác sĩ Beckman.

Ông dẫn chứng một nghiên cứu được công bố năm 2022 trên American Journal of Obstetrics and Gynecology: Maternal-Fetal Medicine, nghiên cứu về VTE ở một nhóm nguy cơ cao là phụ nữ đang mang thai hoặc mới sinh con. Kết quả cho thấy những phụ nữ có đi máy bay có nguy cơ cao hơn so với những người không đi. Tuy nhiên, sự khác biệt là rất nhỏ: 0,07% so với 0,05%.

Những con số như vậy cho thấy vì sao gần như không thể xác định được liệu vớ y khoa có thực sự giúp ngăn ngừa cục máu đông ở người đi máy bay hay không, Beckman nói. “Bởi vì nếu nguy cơ vốn đã rất thấp, và bạn làm nó từ rất thấp thành cực kỳ thấp, thì sẽ không bao giờ có đủ số người tham gia nghiên cứu để chứng minh được sự khác biệt đó.”

Tổng quan Cochrane đã xem xét dữ liệu từ 2.918 người trong 12 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên. Kết quả cho thấy bằng chứng mức độ cao rằng việc mang vớ nén giúp giảm nguy cơ DVT không có triệu chứng khi đi máy bay trên bốn giờ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu không thể đưa ra kết luận về ảnh hưởng của vớ nén đối với tử vong, thuyên tắc phổi hoặc DVT có triệu chứng, bởi vì không có người tham gia nghiên cứu nào gặp phải những vấn đề này.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Huyết học Hoa Kỳ, vớ nén không được khuyến nghị cho những hành khách nguy cơ thấp trên các chuyến bay ngắn, và chỉ được khuyến nghị trên các chuyến bay dài đối với những người có nguy cơ cao hình thành cục máu đông.

Bác sĩ Beckman cho biết, các nghiên cứu trong bệnh viện cho thấy vớ nén có tác dụng phòng ngừa cục máu đông ở bệnh nhân sau phẫu thuật. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân nằm bất động do bệnh lý không phẫu thuật, lợi ích của vớ nén lại kém rõ ràng hơn. Và ông nhấn mạnh: “Nếu ngay cả ở bệnh nhân nặng phải nằm giường trong bệnh viện mà còn khó chứng minh được lợi ích, thì việc chứng minh hiệu quả ở những người khỏe mạnh, vẫn đi lại bình thường và chỉ đang đi du lịch bằng máy bay hoặc ô tô lại càng khó hơn rất nhiều.”

Tuy nhiên, nếu bác sĩ khuyến cáo bạn mang vớ nén vì bất kỳ lý do nào, thì bạn “chắc chắn nên mang”, ông nói.

Lời khuyên chính của Beckman dành cho những người lo lắng về cục máu đông là: “Hãy đứng dậy và đi lại mỗi vài giờ. Uống thật nhiều nước.”

Bác sĩ Fukaya bổ sung rằng, ngay cả khi đang ngồi, hành khách cũng nên co duỗi cơ bắp chân và xoay cổ chân thành những vòng tròn lớn theo cả hai chiều. Sau đó, cởi giày và ngọ nguậy các ngón chân. “Tất cả những chuyển động đó đều giúp máu lưu thông,” bà nói.

Và nếu bạn đã từng mang vớ nén và thấy dễ chịu – đừng vội vứt chúng đi.

Cũng giống như Beckman, Fukaya cho rằng vớ nén không gây hại. Nhưng khác với Beckman, bà là một người rất ủng hộ và mang vớ nén thường xuyên.

Theo bà, liệu pháp nén đã được sử dụng từ thời cổ đại. Vớ nén kích thích các cơ bắp chân khi bạn vận động và có thể giúp giảm sưng phù.

“Tôi mang chúng gần như mỗi ngày,” Fukaya nói. Ban đầu bà mang để hiểu rõ hơn trải nghiệm của bệnh nhân, nhưng sau đó nhận ra rằng “chân tôi cảm thấy dễ chịu hơn rất nhiều khi mang vớ nén.”

Bà lưu ý rằng những người tuần hoàn kém do bệnh động mạch ngoại biên cần thận trọng khi sử dụng vớ nén. Nhưng với những người khác, họ có thể tự thử nghiệm để xem loại nào phù hợp nhất.

Ảnh: Liệu pháp nén đã được sử dụng từ thời cổ đại. Vớ nén kích thích các cơ bắp chân khi bạn vận động và có thể giúp giảm sưng phù

Theo Fukaya, trên thị trường có rất nhiều loại vớ nén. Một số được tiếp thị cho vận động viên, số khác dành cho mục đích y tế. Vớ nén y khoa thường được phân loại theo mức áp lực, đo bằng milimét thủy ngân (mmHg), nhưng bà không quá chú trọng vào các con số này. Áp lực thực tế sẽ thay đổi tùy theo kích thước chân mỗi người, và hiện không có quy định chặt chẽ về cách xếp hạng vớ.

Vì vậy, mọi thứ mang tính tương đối. “Nó giống như việc vào một nhà hàng và hỏi: ‘Bạn muốn cay nhẹ, cay vừa hay cay nhiều?’” Fukaya nói. Bà gợi ý nên bắt đầu với mức ‘vừa’, sau đó chuyển sang “nhẹ” hoặc “mạnh” tùy theo cảm giác.

“Bạn thậm chí có thể mang vớ một bên chân và không mang bên còn lại, rồi xem cuối chuyến đi bên nào cảm thấy dễ chịu hơn,” bà gợi ý. Fukaya khuyến nghị dùng vớ nén cao đến gối thay vì cao đến đùi. Nhưng nếu vớ cao đến gối hơi dài, đừng cuộn mép vớ xuống, vì điều đó có thể tạo ra hiệu ứng garô, gây siết chặt ở phía trên.

Vớ nén là lựa chọn phù hợp cho những người thích chúng, Beckman nói. Nhưng khi nói đến an toàn trong du lịch, ông cho rằng có những thứ quan trọng hơn cần mang theo.

Ví dụ như kem chống nắng.

“Có rất nhiều điều mà mọi người cần nghĩ đến để bảo vệ sức khỏe,” ông nói. “Và cũng quan trọng không kém là giúp họ không phải lo lắng về những thứ mà họ thực sự không cần phải lo.”

Nguồn: www.heart.org
 

Lưu ý: Công ty TNHH Thương Mại Quốc Tế Merinco là nhà phân phối vật tư y tế, không cung cấp lời khuyên y khoa. Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Một phần nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và có thể chưa đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào.