Phòng Ngừa Và Tầm Soát Sớm: Giải Pháp Giảm Gánh Nặng Bệnh Phổi
Các bệnh phổi mạn tính như COPD, hen phế quản và ung thư phổi đang là gánh nặng lớn tại Việt Nam. Việc chuyển hướng từ điều trị sang phòng bệnh, kết hợp tầm soát sớm và kiểm soát ô nhiễm, thuốc lá sẽ giúp phát hiện sớm, điều trị hiệu quả và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Cơ hội giảm gánh nặng bệnh phổi nhờ phòng bệnh và tầm soát sớm
Các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh lý về phổi như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản và ung thư phổi, đang trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật tại Việt Nam.
Theo thống kê Bộ Y tế, COPD chiếm tới 45% các bệnh không lây nhiễm, còn ung thư phổi đứng thứ 3 về số ca mắc mới (khoảng 24.426 ca/năm) và thứ 2 về số ca tử vong.
Gánh nặng bệnh phổi mạn tính
Đáng lo ngại, 75% bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn muộn, khiến tỷ lệ sống sau 5 năm chỉ đạt 14,8%.
Theo PGS.TS Vũ Văn Giáp – Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, “khoảng cách giữa phát hiện sớm và muộn chính là ranh giới sống chết của người bệnh”.
Nhờ tầm soát định kỳ, khối u chỉ 6mm đã có thể được phát hiện sớm, giúp bệnh nhân phẫu thuật triệt căn, không cần hóa trị, xạ trị, giảm đáng kể chi phí và nhanh chóng trở lại cuộc sống bình thường.
Tại Bệnh viện Bạch Mai, chỉ 35% bệnh nhân COPD và hen được phát hiện sớm, còn lại 2/3 đến viện khi đã biến chứng.
Đối với ung thư phổi, 80% bệnh nhân phát hiện ở giai đoạn muộn, khiến điều trị phức tạp và tốn kém hơn nhiều.
Hiện bệnh viện đang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong tầm soát ung thư phổi sớm, giúp nâng cao khả năng phát hiện và điều trị hiệu quả hơn.
Chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh
Theo bà Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), chiến lược y tế quốc gia hiện nay là chuyển trọng tâm từ điều trị sang phòng ngừa, với 3 trụ cột: truyền thông – sàng lọc – y tế cơ sở.
Từ năm 2026, mỗi người dân sẽ được khám sức khỏe hoặc sàng lọc 1 lần/năm.
Mục tiêu đến 2035, 100% cơ sở y tế sẽ có năng lực sàng lọc và quản lý bệnh phổi mạn tính, giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời và giảm tải cho bệnh viện tuyến trên.
Theo ông Giáp, hệ thống y tế hiệu quả cần vận hành như “kiềng ba chân”: phòng bệnh – điều trị – phục hồi chức năng, trong đó phòng bệnh là trụ cột vững chắc nhất.
Kiểm soát thuốc lá và ô nhiễm để giảm nguy cơ
Khói thuốc lá và ô nhiễm không khí là hai yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh phổi.
Các chuyên gia khuyến nghị cần tăng thuế thuốc lá, thực thi nghiêm quy định phòng chống tác hại thuốc lá, đồng thời kiểm soát ô nhiễm công nghiệp, giao thông và bụi mịn đô thị.
Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh, tăng vận động và kiểm soát cân nặng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh phổi, tim mạch, tiểu đường và nhiều bệnh mạn tính khác.
Biện pháp tầm soát và phát hiện sớm bệnh phổi
Ung thư phổi: Chụp X-quang, chụp CT, xét nghiệm đờm, sinh thiết phổi.
Nên tầm soát định kỳ từ 50 tuổi, hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ (hút thuốc, tiền sử gia đình).Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD): Đo chức năng hô hấp, chụp X-quang phổi, đo khí máu, điện tim, chụp CT lồng ngực.
