Người Cao Tuổi Có Nên Dừng Thuốc Mỡ Máu Statin? Khuyến Cáo Y Khoa Mới Nhất
Mặc dù tác dụng phòng ngừa các biến cố tim mạch thứ phát của statin đã được chứng minh rõ ràng, việc tiếp tục sử dụng nhóm thuốc này nhằm dự phòng tiên phát ở nhóm người từ 75 tuổi trở lên vẫn là vấn đề còn nhiều tranh luận. Một nghiên cứu lâm sàng mới đăng trên tạp chí The Lancet Healthy Longevity (2026) – thử nghiệm SAGA/SITE – đã mang đến những góc nhìn khoa học thiết thực giúp làm sáng tỏ mối băn khoăn này.
Bối cảnh và thiết kế thử nghiệm lâm sàng SAGA/SITE
Thử nghiệm SAGA/SITE được tiến hành với quy mô đa trung tâm tại 297 cơ sở y tế tuyến ban đầu ở Pháp, thiết kế theo mô hình nhãn mở và đánh giá tính "không kém hơn" (non-inferiority).
Nghiên cứu quy tụ 1.160 người tham gia với độ tuổi trung bình là 80. Tất cả đều từ 75 tuổi trở lên, đã sử dụng statin ít nhất 12 tháng để ngăn ngừa biến cố tim mạch ban đầu và chưa từng ghi nhận bệnh lý tim mạch do xơ vữa (ASCVD) trước đó. Các tình nguyện viên được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: một nhóm tiếp tục duy trì statin và nhóm còn lại tiến hành ngừng thuốc, với thời gian theo dõi kéo dài 36 tháng.
Tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân sau 3 năm theo dõi được chọn làm chỉ số đánh giá chính. Biên độ "không kém hơn" được thiết lập trước ở mức chênh lệch tuyệt đối 5%.
Các ghi nhận lâm sàng quan trọng sau 36 tháng
Dù chưa từng mắc ASCVD, nhóm tình nguyện viên trong nghiên cứu mang nhiều yếu tố nguy cơ kèm theo: 77,2% bị tăng huyết áp, 29,5% mắc đái tháo đường, khoảng hai phần ba đạt ngưỡng nguy cơ SCORE2-OP ≥15%, và trên 61% đã dùng statin kéo dài hơn một thập kỷ. Nồng độ LDL-C trung bình ban đầu đạt mức 113 mg/dL.
Kết quả thu được sau 3 năm theo dõi:
Chỉ số tử vong chung: Nhóm duy trì statin ghi nhận tỷ lệ tử vong mọi nguyên nhân là 7,9%, trong khi ở nhóm ngừng thuốc là 7,2%. Sự chênh lệch tuyệt đối ở mức −0,68% (KTC 95%: −3,95% đến 2,60%). Vì giới hạn trên của khoảng tin cậy không chạm mốc 5%, nghiên cứu xác nhận việc ngừng statin "không kém hơn" so với việc duy trì thuốc về chỉ tiêu tử vong toàn bộ trong ngắn hạn 3 năm.
Biến cố tim mạch & Tác dụng không mong muốn: Tỷ lệ xuất hiện biến cố tim mạch chính ở nhóm tiếp tục dùng thuốc là 4,4% so với 5,0% ở nhóm ngừng. Tỷ lệ gặp sự cố bất lợi tổng thể giữa hai nhóm cũng tương đương (73,1% so với 74,0%). Chất lượng sống của người bệnh không ghi nhận sự thay đổi biệt lập.
Biến động chỉ số mỡ máu: Chỉ trong vòng 90 ngày sau khi dừng statin, chỉ số LDL-C trung bình của nhóm ngừng thuốc đã tăng nhanh từ 115 mg/dL lên đến 171 mg/dL, trái ngược với trạng thái ổn định ở nhóm duy trì.
Những giới hạn cần thận trọng khi phân tích kết quả
Giới y khoa lưu ý rằng kết quả từ SAGA/SITE không thể coi là cái gật đầu cho việc dừng statin hàng loạt ở người cao tuổi. Việc áp dụng thông điệp này cần cân nhắc các điểm hạn chế sau:
Phạm vi đối tượng thu hẹp: Thử nghiệm chỉ tập trung vào nhóm dự phòng tiên phát. Những bệnh nhân đã có tiền sử nhồi máu cơ tim, đột quỵ, bệnh động mạch ngoại biên hay can thiệp mạch vành tuyệt đối không áp dụng kết quả này.
Hạn chế về quy mô mẫu: Số lượng bệnh nhân thực tế (1.160 người) chưa đạt mức dự kiến ban đầu (2.430 người). Bên cạnh đó, tỷ lệ tử vong thực tế (7,6%) thấp hơn nhiều so với ước tính 15%, khiến cho biên độ 5% trở nên tương đối rộng và giảm bớt tính khẳng định của dữ liệu.
Thách thức về khoảng thời gian: Thời gian 3 năm là khá ngắn để đo lường toàn bộ tác động của hiện tượng tăng vọt LDL-C cũng như sự mất đi tác dụng bảo vệ mảng xơ vữa lâu dài.
Nguy cơ ở nhóm bệnh nhân đái tháo đường: Ở nhóm có đái tháo đường, khoảng tin cậy chênh lệch tử vong biến động rất rộng (từ −6,53% đến 8,32%), cho thấy dữ liệu chưa đủ độ tin cậy để đưa ra kết luận an toàn cho riêng nhóm đối tượng này.
Định hướng trong thực hành y khoa
Ý nghĩa thực tế của SAGA/SITE nằm ở chỗ cung cấp thêm bằng chứng khoa học cho chiến lược tinh giảm thuốc (deprescribing) ở người từ 75 tuổi trở lên chưa có biến cố xơ vữa, giúp bác sĩ lâm sàng có cơ sở thảo luận việc dừng thuốc thay vì áp đặt phác đồ dùng statin trọn đời cho mọi bệnh nhân.
Để đưa ra quyết định tiếp tục hay ngưng statin ở người cao tuổi, các bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên bảng đánh giá toàn diện:
Nguy cơ bệnh tim mạch do xơ vữa và các bệnh lý nền đi kèm (nhất là đái tháo đường, bệnh thận).
Nồng độ LDL-C hiện tại.
Mức độ suy kiệt thể trạng, tuổi thọ dự kiến.
Tình trạng dùng đồng thời nhiều loại thuốc (polypharmacy) và khả năng dung nạp điều trị.
Mục tiêu và sự đồng thuận từ phía người bệnh.
Cảnh báo y tế: Bệnh nhân và người nhà tuyệt đối không tự ý ngưng dùng thuốc statin khi chưa trao đổi và nhận được hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ điều trị.
Nguồn trích dẫn: Bonnet F, et al. Discontinuation of statins for primary prevention of atherosclerotic cardiovascular disease in adults aged 75 years or older (SAGA/SITE): a multicentre, open-label, pragmatic, non-inferiority randomised trial. The Lancet Healthy Longevity. 2026.
Tổng hợp thông tin: Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa – Bệnh viện Bạch Mai
Để được tư vấn các sản phẩm của Merinco hãy liên hệ ngay với chúng tôi Công ty TNHH Thương mại Quốc tế MERINCO Nhà phân phối uy tín các thiết bị y tế gia đình và bệnh viện tại Việt Nam Văn phòng 1: Phòng 2304, toà nhà HH2 Bắc Hà. Số 15 Tố Hữu, Thanh Xuân, Hà Nội |
Lưu ý: Công ty TNHH Thương Mại Quốc Tế Merinco là nhà phân phối vật tư y tế, không cung cấp lời khuyên y khoa. Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Một phần nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và có thể chưa đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào
