Nhồi máu cơ tim ở người trẻ: Cảnh báo từ thực tế lâm sàng của Chuyên gia

Một xu hướng đáng lo ngại

Theo chia sẻ của bác sĩ, cách đây gần ba thập kỷ, một ca nhồi máu cơ tim ở tuổi 30 được can thiệp thành công còn là chuyện hiếm để báo cáo tại hội nghị khoa học. Thế nhưng hiện nay, tình trạng này không còn là ngoại lệ. Mô hình bệnh tật đang thay đổi nhanh chóng, và nhồi máu cơ tim — vốn được xem là bệnh của người lớn tuổi — nay đã len lỏi vào nhóm dân số rất trẻ, kể cả những người chưa đến 25 tuổi.

Vì sao người dưới 30 tuổi vẫn có thể bị nhồi máu cơ tim?

Ở nhóm tuổi này, xơ vữa động mạch thường chưa phải là nguyên nhân chính trong đa số trường hợp. Các bác sĩ cần tầm soát những cơ chế ít gặp hơn nhưng rất đặc trưng ở người trẻ:

• Bóc tách động mạch vành tự phát (SCAD): đây được xem là nguyên nhân hàng đầu gây nhồi máu cơ tim ở phụ nữ dưới 35 tuổi. Nhóm nguy cơ thường là phụ nữ khỏe mạnh, không hút thuốc, nhưng vừa trải qua một cú sốc tâm lý lớn, gắng sức quá mức, hoặc đang trong giai đoạn mang thai/hậu sản. Chẩn đoán xác định thường dựa vào hình ảnh chụp mạch vành, rõ nét hơn khi có thêm siêu âm trong lòng mạch (IVUS).
• Co thắt động mạch vành: phổ biến ở người trẻ có thói quen hút thuốc lá (kể cả thuốc lá điện tử), thức khuya kéo dài, hoặc tiêu thụ nhiều cà phê, nước tăng lực. Một mạch vành đang bình thường có thể đột ngột co thắt; nếu xử trí không kịp thời, tình trạng co thắt kéo dài có thể hình thành cục máu đông và dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp.
• Chất kích thích: cocaine, ma túy đá, cần sa tổng hợp, hoặc lạm dụng bóng cười phối hợp rượu bia đều có thể gây co thắt mạch vành dữ dội và hình thành cục máu đông chỉ trong vài phút đến vài giờ sau khi sử dụng.
• Rối loạn đông máu: các bệnh lý như hội chứng kháng phospholipid, thiếu hụt protein C, protein S, hoặc bệnh tự miễn (lupus) có thể khiến cục máu đông hình thành ở nơi khác trong cơ thể rồi di chuyển và gây tắc động mạch vành.
• Bất thường bẩm sinh của động mạch vành: một số người có động mạch vành xuất phát sai vị trí, bị chèn ép giữa hai mạch máu lớn. Khi gắng sức mạnh, nhu cầu máu nuôi tim tăng đột ngột nhưng mạch vành bị chèn ép không đáp ứng kịp, dẫn đến mất cân bằng cung – cầu oxy cho cơ tim.

Khi các nguyên nhân "lạ" đã được loại trừ

Nếu đã tầm soát mà không tìm thấy các nguyên nhân trên, xơ vữa động mạch vẫn là khả năng cần nghĩ đến — một thực tế đáng buồn vì đang ngày càng phổ biến ở người trẻ. Những yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm:

• Hút thuốc lá lâu năm, nhiều trường hợp bắt đầu từ cấp 2, cấp 3, sử dụng thuốc lá điện tử/pod hằng ngày.
• Tiền sử gia đình có bố, mẹ hoặc anh chị em ruột bị nhồi máu cơ tim hoặc phải đặt stent trước 55 tuổi (nam) hoặc trước 65 tuổi (nữ).
• Rối loạn mỡ máu có tính chất gia đình nhưng chưa được phát hiện và điều trị.
• Đái tháo đường type 2, béo phì nặng, hội chứng chuyển hóa từ nhỏ.
• Tăng huyết áp không được điều trị, phần lớn là tăng huyết áp thứ phát do bệnh lý nội tiết hoặc hẹp động mạch thận.

Đa số bệnh nhân có sự phối hợp của nhiều yếu tố nguy cơ, nhưng cũng có những trường hợp chỉ với một yếu tố nổi bật — như rối loạn mỡ máu gia đình — đã đủ gây ra biến cố nghiêm trọng.

Vì sao người trẻ dễ bị chẩn đoán muộn?

Đây là điểm được bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu đặc biệt nhấn mạnh, bởi chẩn đoán muộn chính là nguyên nhân khiến tỷ lệ tử vong ở nhóm tuổi này cao hơn đáng lẽ phải có. Nguyên nhân đến từ hai phía:

• Về phía người bệnh: tâm lý chủ quan rất phổ biến — nhiều người trẻ khi đau ngực thường nghĩ đến trào ngược dạ dày, đau cơ hay lo âu, chứ ít khi nghĩ đến bệnh tim mạch.
• Về phía y tế: ở lần khám đầu tiên, điện tâm đồ có thể chưa biểu hiện rõ bất thường, men tim chưa kịp tăng cao, khiến bệnh nhân dễ bị cho về theo dõi tại nhà, nhất là ở các cơ sở y tế đa khoa chưa có đầy đủ trang thiết bị chuyên sâu.

Từ thực tế này, bác sĩ khuyến nghị việc phổ cập xét nghiệm Troponin siêu nhạy tại tất cả các cơ sở cấp cứu trên cả nước, nhằm loại trừ hoặc xác định sớm hội chứng mạch vành cấp, góp phần giảm đáng kể tỷ lệ bỏ sót chẩn đoán ở người trẻ.

Tiên lượng bệnh: vừa có tín hiệu tích cực, vừa tiềm ẩn rủi ro

• Mặt tích cực: tim của người trẻ thường có khả năng hồi phục tốt hơn sau can thiệp so với người lớn tuổi, và ít có nguy cơ tiến triển thành suy tim nếu được cấp cứu kịp thời.
• Mặt cần lưu ý: do bệnh dễ bị bỏ sót, hoặc do các nguyên nhân đặc thù (co thắt, bóc tách, rối loạn đông máu...) không được xác định rõ, khả năng tái phát ở người trẻ khá cao. Tâm lý chủ quan "còn trẻ, chưa sao" cũng khiến không ít bệnh nhân sau khi đặt stent vẫn tiếp tục hút thuốc, thức khuya, hoặc tự ý bỏ thuốc chống đông và thuốc điều trị mỡ máu — khiến bệnh diễn tiến nặng hơn.

Hai lời khuyên thiết thực cho người trẻ

Thay vì liệt kê dài dòng các khuyến cáo, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu gói gọn lại trong hai lời khuyên cốt lõi:

1. Nếu bạn đã có sẵn yếu tố nguy cơ (rối loạn mỡ máu gia đình, đái tháo đường, tăng huyết áp...), đừng chần chừ — hãy từ bỏ thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine càng sớm càng tốt.
2. Nếu trong lúc gắng sức bạn xuất hiện triệu chứng bất thường như đau ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh..., hãy đến khám chuyên khoa tim mạch ngay, không nên trì hoãn hay tự chẩn đoán tại nhà.

Bài viết được Merinco tổng hợp và biên soạn lại dựa trên chia sẻ thực tế lâm sàng của PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, đăng tải công khai trên trang Facebook cá nhân của bác sĩ. Nội dung nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa trực tiếp. Nếu bạn hoặc người thân có các triệu chứng nghi ngờ liên quan đến tim mạch, vui lòng đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa gần nhất để được thăm khám kịp thời.