Ngưng thở khi ngủ: Mối nguy hiểm khó lường

Ngưng thở khi ngủ là gì?

Hội chứng ngưng thở khi ngủ là tình trạng xuất hiện các các đợt ngừng hoặc giảm hô hấp lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, thường kéo dài ≥10 giây, dẫn đến giảm oxy máu và rối loạn chất lượng giấc ngủ.

Nguyên nhân và triệu chứng ngưng thở khi ngủ

Ảnh: Hội chứng ngưng thở khi ngủ là tình trạng xuất hiện các các đợt ngừng hoặc giảm hô hấp lặp đi lặp lại trong lúc ngủ

Nguyên nhân gây ngưng thở khi ngủ được chia làm 3 nhóm chính sau:

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA)

Đây là tình trạng thường gặp nhất, chiếm khoảng 80-90% các trường hợp. Xảy ra khi đường thở trên bị hẹp hoặc xẹp trong lúc ngủ, khiến không khí khó lưu thông.

Người mắc thường ngáy to, thỉnh thoảng có những khoảng ngưng thở, sau đó thở hổn hển hoặc tỉnh giấc giữa đêm.

Ngưng thở khi ngủ trung ương (CSA)

Ít thấy hơn, xảy ra khi não bộ không phát tín hiệu thần kinh cần thiết để điều khiển cơ hô hấp.

Người mắc có thể không ngáy nhưng lại xuất hiện những đợt thở chậm, tăng tốc hoặc ngừng thở hoàn toàn mà không do tắc nghẽn đường thở.

Ngưng thở khi ngủ thể hỗn hợp

Là sự kết hợp của 2 nhóm trên. 

Ai có nguy cơ mắc chứng ngưng thở khi ngủ?

Chứng ngưng thở khi ngủ có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ cao ở những người:

• Béo phì
• Cổ ngắn
• Viêm amidan quá phát ở trẻ
• Bất thường sọ mặt
• Hút thuốc
• Uống rượu
• Tiền sử gia đình bị ngưng thở khi ngủ
• Nam giới trung niên trở lên

Cơ chế và hệ quả của chứng ngưng thở khi ngủ

Ảnh: Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, hội chứng ngưng thở khi ngủ có thể gây những hậu quả lâu dài như tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, suy tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ...

Cơ chế chính là sự gián đoạn luồng khí qua đường hô hấp trên trong lúc ngủ. Khi đó, oxy trong máu giảm và CO₂ tăng, buộc não phải phát tín hiệu “đánh thức vi thể” để khởi động lại nhịp thở. Sự lặp đi lặp lại của chuỗi này không chỉ phá vỡ giấc ngủ sâu mà còn gây ra hàng loạt rối loạn về thần kinh, tim mạch và chuyển hóa.

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, hội chứng ngưng thở khi ngủ có thể gây những hậu quả lâu dài như:

Ở người lớn

• Chất lượng sống: buồn ngủ ban ngày, giảm hiệu suất làm việc, tăng nguy cơ tai nạn lao động và tại nạn giao thông.
• Thần kinh - tâm thần: suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, dễ trầm cảm hoặc lo âu.
• Tim mạch: tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, suy tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ.
• Chuyển hóa: tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường type 2.

Ở trẻ em

Khác với người lớn nguy cơ về tim mạch và chuyển hóa, trẻ em bị ngưng thở khi ngủ thường để lại hệ quả về:

• Nhận thức và hành vi: giảm chú ý, tập trung kém, kết quả học tập thấp, dễ bị nhầm với rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).
• Phát triển thể chất: rối loạn hormone tăng trưởng trong giấc ngủ dẫn đến chậm lớn, chậm phát triển chiều cao, cân nặng.
• Tim mạch - hô hấp: nếu tình trạng kéo dài, có thể gây tăng áp phổi, suy tim phải.
• Răng - hàm - mặt: xu hướng phát triển hẹp hàm trên, mặt dài, thói quen thở miệng mạn tính.

Điều trị chứng ngưng thở khi ngủ

Hội chứng ngưng thở khi ngủ hoàn toàn có thể điều trị được tùy theo mức độ. Các phương pháp điều trị hiện nay bao gồm:

Thay đổi lối sống

Đây là một bước đơn giản nhưng lại rất quan trọng. Giảm cân nếu thừa cân, cai thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì thói quen vận động thường xuyên. Bên cạnh đó, việc thay đổi tư thế ngủ cũng có ý nghĩa lớn, ưu tiên nằm nghiêng tránh nằm ngửa để giảm cơn ngưng thở và ngủ ngon hơn.

Điều trị bằng thiết bị hỗ trợ hô hấp

Máy trợ thở CPAP: được xem là “tiêu chuẩn vàng” cho OSA mức độ trung bình và nặng. Máy CPAP tạo ra áp lực khí dương liên tục giúp giữ đường thở không bị xẹp trong suốt giấc ngủ.

Khí cụ răng hàm mặt: sử dụng trong trường hợp nhẹ hoặc trùng bình, có thể là các khí cụ nong xương hàm trên hoặc các khí cụ đưa xương hàm dưới ra trước để mở rộng đường thở và giảm cảm trở luồng khí.

Phẫu thuật

• Nạo viêm amidan, cắt amidan
• Chỉnh hình hàm mặt
• Phẫu thuật đường thở trên
• Phẫu thuật đặt máy kích thích dây thần kinh hạ thiệt

Điều trị phối hợp đa chuyên khoa

Một số trường hợp liên quan đến các bệnh lý phức tạp, di truyền... sẽ cần phối hợp đa chuyên khoa: tai mũi họng, răng hàm mặt, tim mạch, nội tiết và thần kinh, tâm lý...

Phòng ngừa chứng ngưng thở khi ngủ

Ảnh: Chủ động kiểm soát các yếu tố như duy trì cân nặng ở mức hợp lý, tập luyện thường xuyên...

Để phòng ngừa chứng ngưng thở khi ngủ, cần chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ sau:

• Duy trì cân nặng ở mức hợp lý, tập luyện thường xuyên.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu có triệu chứng ngáy to, ngưng thở khi ngủ, buồn ngủ ban ngày.
• Trẻ em viêm amidan quá phát hoặc bất thường sọ mặt cần được khám sớm để can thiệp kịp thời. Với những trường hợp hẹp xương hàm, lùi xương hàm dưới nhiều nên can thiệp sớm để có hiệu quả cao.

Tham khảo GS.TS. Võ Trương Như Ngọc

Lưu ý: Công ty TNHH Thương Mại Quốc Tế Merinco là nhà phân phối vật tư y tế, không cung cấp lời khuyên y khoa. Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin – không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Một phần nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và có thể chưa đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào.