Khi Nào Người Bệnh Cần Dùng Oxy? Chẩn Đoán Và Cách Dùng Oxy Tại Nhà

Giới thiệu

Liệu pháp oxy tại nhà (Home Oxygen Therapy) là phương pháp hỗ trợ người bệnh bị thiếu oxy máu một tình trạng có thể gây mệt mỏi, tím tái, suy tim, tổn thương não hoặc nguy cơ tử vong nếu không điều trị.

Không phải trường hợp khó thở nào cũng cần oxy. Oxy là một loại thuốc và chỉ được cấp khi có bằng chứng thiếu oxy rõ ràng.

Bài viết dưới đây tổng hợp và viết lại theo hướng dẫn quốc tế mới nhất (Queensland Health 2025), giúp bạn hiểu:

• Khi nào người bệnh cần oxy
• Tiêu chí xác định thiếu oxy máu
• Dùng máy tạo oxy hay bình oxy?
• Ai không được dùng oxy
• Hướng dẫn an toàn khi sử dụng oxy tại nhà

1. Oxy tại nhà là gì? Dùng để làm gì?

Oxy tại nhà là liệu pháp bổ sung oxy cho người bệnh không thể tự duy trì mức oxy trong máu ở mức an toàn.

Mục tiêu của liệu pháp oxy:

• Giảm tình trạng thiếu oxy máu
• Cải thiện chức năng tim và phổi
• Hỗ trợ hoạt động hàng ngày
• Giúp người bệnh sống khỏe hơn và lâu hơn
• Ngăn biến chứng nguy hiểm do thiếu oxy

Oxy được chỉ định dựa trên đo khí máu hoặc SpO₂, không dựa vào cảm giác khó thở.

2. Ai cần dùng oxy tại nhà?

Theo hướng dẫn quốc tế, người bệnh cần oxy khi rơi vào một trong các nhóm sau:

2.1. Thiếu oxy máu mạn tính (LTOT – Long-term oxygen therapy)

Đây là chỉ định quan trọng nhất.

Bệnh nhân cần dùng oxy tối thiểu 15 giờ/ngày nếu:

• PaO₂ ≤ 55 mmHg, hoặc
• PaO₂ từ 56–59 mmHg và có một trong các tình trạng:
  • Tăng áp phổi
  • Suy tim phải
  • Đa hồng cầu
  • Phù do tim/phổi

Nếu không đo khí máu được:

• SpO₂ ≤ 85% khi nghỉ
• Hoặc ≤ 90% nếu có bệnh tim/phổi kèm

2.2. Thiếu oxy khi vận động

Áp dụng cho người:

• SpO₂ giảm ≤ 88% khi đi lại, tập thể dục, leo cầu thang
• Khi thử dùng oxy, mức oxy tăng ≥ 4% hoặc khoảng cách đi bộ tăng ≥ 20%

Nhóm này thường cần bình oxy di động hoặc máy tạo oxy xách tay khi di chuyển.

2.3. Thiếu oxy khi ngủ (Nocturnal hypoxaemia)

Dùng oxy nếu:

• Trong ≥ 30% thời gian ngủ, SpO₂ ≤ 88%
• Có triệu chứng: ngưng thở do thiếu oxy, đánh thức ban đêm, đau đầu sáng dậy

Không áp dụng cho ngưng thở tắc nghẽn (OSA); OSA cần máy trợ thở (CPAP), không phải máy tạo oxy.

2.4. Hen phế quản nặng, đe dọa tính mạng

Bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định nếu người bệnh có tiền sử hen nặng gây tụt oxy nghiêm trọng.

2.5. Trẻ sơ sinh và trẻ em

Cần oxy khi:

• SpO₂ nền < 95%
• Hoặc xuất hiện cơn giảm oxy < 90% nhiều lần

Trẻ sinh non và trẻ mắc bệnh phổi mạn rất thường gặp nhóm này.

3. Thiết bị oxy: Khi nào dùng máy tạo oxy và khi nào dùng bình oxy?

Ảnh: Máy oxy
 

Ảnh: Bình oxy
 

Việc lựa chọn thiết bị phụ thuộc vào mức độ thiếu oxy và thời gian sử dụng mỗi ngày.

3.1. Máy tạo oxy (Oxygen concentrator)

Thiết bị CHÍNH cho người cần oxy dài hạn (≥15 giờ/ngày)

Ưu điểm:

• Cung cấp oxy liên tục
• Chi phí thấp hơn bình oxy
• An toàn, bền
• Phù hợp dùng tại nhà

Có 2 loại:

• Máy đặt cố định
• Máy xách tay (Portable oxygen concentrator – POC)

3.2. Bình oxy nén (Oxygen cylinder)

Dùng cho:

• Người cần oxy khi di chuyển
• Người cần oxy ngắt quãng
• Dùng dự phòng khi mất điện nếu đang dùng máy tạo oxy

Theo tiêu chuẩn hướng dẫn quốc tế:

• Người lớn: thường được cấp khoảng 4 bình oxy cỡ E/tháng để dùng khi cần.

3.3. Phụ kiện oxy

• Ống thông mũi (nasal cannula)
• Mặt nạ oxy
• Dây oxy
• Túi/xe kéo bình oxy
• Bộ điều chỉnh lưu lượng
• Máy đo SpO₂ để theo dõi tại nhà

4. Quy trình đánh giá và tái đánh giá khi dùng oxy

4.1. Trước khi cấp oxy

Bác sĩ sẽ:

• Kiểm tra tình trạng bệnh đã ổn định
• Đánh giá khí máu hoặc SpO₂
• Kiểm tra bệnh tim/phổi
• Đảm bảo người bệnh không hút thuốc
• Tư vấn cách dùng oxy an toàn

4.2. Sau khi được cấp oxy

Cần tái đánh giá:

• Sau 4 tháng lần đầu
• Sau đó hàng năm (người lớn)
• Trẻ em:
  • < 6 tuổi: mỗi 6 tháng
  • 6–15 tuổi: sau 6 tháng rồi mỗi năm

Tái đánh giá giúp:

• Điều chỉnh lưu lượng oxy
• Kiểm tra hiệu quả điều trị
• Xem còn cần oxy hay không
• Đảm bảo thiết bị hoạt động đúng và an toàn

5. Những trường hợp không được dùng oxy

Oxy KHÔNG có tác dụng và không được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Chỉ khó thở nhưng SpO₂ vẫn bình thường
• Dùng oxy để xông khí dung (nebulizer)
• Người bệnh đang hút thuốc
• Bệnh không ổn định hoặc chưa điều trị tối ưu
• Không có bằng chứng thiếu oxy máu
• Không tuân thủ an toàn phòng cháy chữa cháy

6. Lưu ý an toàn khi sử dụng oxy tại nhà

Đây là phần quan trọng nhất để tránh tai nạn.

 BẮT BUỘC TUÂN THỦ:

• Không hút thuốc, không dùng thuốc lá điện tử
• Không để bình oxy gần bếp, nến, bật lửa
• Không dùng dầu, mỡ, kem bôi chứa dầu gần mũi/mặt
• Giữ bình oxy đứng thẳng, tránh đổ
• Không tự sửa máy tạo oxy
• Không tăng liều oxy khi chưa có chỉ định
• Nếu mất điện → dùng bình oxy dự phòng

Người nhà cần được hướng dẫn đầy đủ về:

• Cách bật/tắt thiết bị
• Cách thay dây oxy
• Nhận biết dấu hiệu máy lỗi
• Khi nào cần liên hệ cơ sở y tế

7. Kết luận

Liệu pháp oxy tại nhà là giải pháp quan trọng cho người bệnh thiếu oxy máu, đặc biệt ở bệnh phổi mạn, bệnh tim, trẻ sinh non và người bệnh sau đợt cấp hô hấp.

Tuy nhiên, oxy chỉ thực sự có ích khi được chỉ định đúng. Việc lạm dụng oxy hoặc sử dụng sai cách có thể gây nguy hiểm, thậm chí cháy nổ.

Hãy luôn:

• Theo dõi SpO₂
• Tái khám đúng lịch
• Tuân thủ hướng dẫn bác sĩ
• Sử dụng thiết bị an toàn và đúng cách

Nguồn: health.qld.gov.au

Lưu ý: Công ty TNHH Thương Mại Quốc Tế Merinco là nhà phân phối vật tư y tế, không cung cấp lời khuyên y khoa. Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Một phần nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và có thể chưa đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào.