TIỀN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG: CHƯA PHẢI LÀ BỆNH, CÓ CẦN DÙNG THUỐC NGAY KHÔNG?

PGS.TS.BS Nguyễn Quang Bảy được biết đến không chỉ là một chuyên gia đầu ngành về Nội tiết tại Việt Nam với hàng chục năm kinh nghiệm, mà còn là một bác sĩ luôn trăn trở, tâm huyết trước những lầm tưởng tai hại của người bệnh trong hành trình điều trị. Bài chia sẻ dưới đây của bác sĩ sẽ giải đáp một thắc mắc vô cùng phổ biến: Khi mới chẩn đoán tiền đái tháo đường, liệu có thể trì hoãn việc dùng thuốc và chỉ cần thay đổi lối sống?

Khi mới nhận kết quả chẩn đoán tiền đái tháo đường, rất nhiều người bệnh gặp tôi và có chung một tâm lý: cảm thấy đây mới chỉ là giai đoạn "báo động", cơ thể chưa có triệu chứng gì rầm rộ nên muốn khoan dùng thuốc. Họ tin rằng chỉ cần tập trung ăn kiêng nghiêm ngặt và chịu khó đi bộ vài vòng là đủ để đưa đường huyết về mức bình thường.

Đây là một suy nghĩ hoàn toàn dễ hiểu, nhưng xét dưới góc độ điều trị hiện đại, đây lại là một lầm tưởng có thể làm mất đi "giai đoạn vàng" bảo vệ cơ thể. Tiền đái tháo đường thực chất là một trạng thái nguy cơ không đồng nhất, ẩn chứa nhiều diễn tiến phức tạp. Ở giai đoạn này, việc chủ động dùng thuốc sớm cho các nhóm nguy cơ cao, kết hợp song song với thay đổi lối sống, mới là chiến lược khoa học giúp kiểm soát bệnh toàn diện và bền vững. 

Thực tế lâm sàng và những dữ liệu báo cáo mới nhất tại Hội nghị Đái tháo đường Đức (tháng 5/2026) cho thấy: Tiền đái tháo đường không đơn thuần là một trạng thái “nhẹ” chung chung. Đối với rất nhiều bệnh nhân, việc can thiệp bằng thuốc ngay từ giai đoạn này song song với thay đổi lối sống mới là chiếc “phanh” vững chắc để ngăn chặn bệnh tiến triển và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm từ sớm.

1. Tại sao chỉ thay đổi lối sống là “chưa đủ”?

Can thiệp lối sống (giảm tinh bột, cắt bánh ngọt, tăng vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày) luôn là nền tảng cốt lõi trong mọi phác đồ điều trị. Thế nhưng, thực tế lâm sàng lại vô cùng phũ phàng đối với người bệnh.

Nghiên cứu kinh điển DPP (Diabetes Prevention Program) đã chứng minh: Ý chí của con người luôn có giới hạn. Việc duy trì một chương trình thay đổi hành vi nghiêm ngặt để giảm cân và tập luyện thường bị suy giảm dần theo thời gian do áp lực công việc, gia đình và thói quen sinh hoạt cũ. Trong thực tế, tôi gặp không ít bệnh nhân “ăn kiêng rất nghiêm túc” trong vài tuần đầu, sau đó dần quay lại nhịp sống cũ, thèm cơm lại ăn cơm, lười tập lại hoàn lười. Khi người bệnh "buông xuôi", đường huyết sẽ lập tức tấn công trở lại. Đó là lý do vì sao chúng ta cần sự hỗ trợ của thuốc để bảo vệ cơ thể một cách bền vững lâu dài.

Ảnh: Tiền đái tháo đường thực chất là một trạng thái nguy cơ không đồng nhất, ẩn chứa nhiều diễn tiến phức tạp. Ở giai đoạn này, việc chủ động dùng thuốc sớm cho các nhóm nguy cơ cao, kết hợp song song với thay đổi lối sống, mới là chiến lược khoa học giúp kiểm soát bệnh toàn diện và bền vững. 

2. Tiền đái tháo đường: Không phải ai cũng giống ai!

Về mặt y khoa, một người được xác định mắc tiền đái tháo đường khi có ít nhất một trong ba tiêu chí xét nghiệm:

• Glucose máu lúc đói từ: 5,6 - 6,9mmol/L
• Chỉ số HbA1c (thước đo đường huyết trung bình 3 tháng): từ 5,7% - 6,4%
• Rối loạn dung nạp glucose (sau 2 tiếng làm nghiệm pháp): từ 7,8 - 11,0 mmol/L.

Tuy nhiên, các phân tích dựa trên dữ liệu lớn cho thấy tiền đái tháo đường không phải là một bệnh cảnh đồng nhất. Dựa trên độ nhạy insulin, khả năng tiết insulin của tuyến tụy, lượng mỡ gan và mỡ nội tạng, các chuyên gia chia trạng thái này thành 6 kiểu hình chuyển hóa. Trong đó, có 3 phân nhóm có nguy cơ đặc biệt cao cần được lưu ý bám sát:

• Nhóm kháng insulin nặng kèm gan nhiễm mỡ: Nhóm này có tốc độ tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 nhanh khủng khiếp. Gan nhiễm mỡ (MASH) ở đây không chỉ là cái danh hiệu mà chính là "kẻ đổ thêm dầu vào lửa" thúc đẩy sự suy giảm chuyển hóa nghiêm trọng.
• Nhóm rối loạn chức năng tế bào beta: Cơ chế chính là do tế bào beta tuyến tụy bị suy giảm chức năng tiết insulin nghiêm trọng. Những bệnh nhân này cần một chiến lược bảo vệ tụy dài hạn, rất khác biệt so với nhóm tiền đái tháo đường do béo phì.
• Nhóm tiến triển chậm nhưng tổn thương cơ quan đích sớm: Dù đường huyết tiến triển thành bệnh chính thức khá muộn, nhưng nhóm này lại bị tăng insulin máu do kháng insulin. Hậu quả là các tổn thương cơ quan đích đặc biệt là suy thận xuất hiện từ rất sớm, làm tăng nguy cơ tử vong ở người bệnh.

3. Những "vũ khí" điều trị hiện đại hiện nay

Để đối phó với các nhóm kiểu hình trên, y học hiện đại không chỉ có một bài thuốc duy nhất:

• Metformin: Lựa chọn kinh điển, có hiệu quả hạ đường huyết tốt, an toàn và kinh tế, tuy nhiên chưa chứng minh rõ rệt tác dụng làm giảm biến chứng và tử vong ở giai đoạn tiền đái tháo đường.
• Đồng vận thụ thể GLP-1 và đồng vận kép GLP-1/GIP (như Semaglutide, Tirzepatide): Mang lại hiệu quả đột phá trong việc đưa đường huyết về mức bình thường, hỗ trợ giảm mỡ gan và giảm cân cực tốt, nhưng nhược điểm là hiệu quả có xu hướng giảm sau khi ngừng thuốc.
• Thuốc ức chế SGLT-2 (Thuốc thải đường qua nước tiểu): Là một lựa chọn đầy tiềm năng cho những bệnh nhân tiền đái tháo đường có kèm theo bệnh thận mạn hoặc suy tim.

4. Ai là người cần được ưu tiên điều trị bằng thuốc ngay?

Tại Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành mắc tiền đái tháo đường là xấp xỉ 17% (theo nghiên cứu năm 2021). Do số lượng người mắc quá phổ biến, việc dùng thuốc đại trà cho tất cả mọi người là không khả thi và không cần thiết.

Tuy nhiên, nếu bạn làm xét nghiệm và thấy mình nằm trong các nhóm nguy cơ cao dưới đây, các bác sĩ khuyến cáo nên được điều trị bằng thuốc ngay lập tức để bảo vệ cơ thể trước khi quá muộn:

1. Chỉ số HbA1c > 6,0% (đã áp sát ngưỡng đái tháo đường thật sự là 6,5%).
2. Thừa cân, béo phì với chỉ số BMI > 25 kg/m²(đối với thể trạng người Việt Nam).
3. Đang có các bệnh đồng mắc đi kèm như: Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc đã có bệnh lý tim mạch xơ vữa.
4. Xét nghiệm máu thấy tăng các chỉ dấu sinh học bất lợi (biomarker) như: Dicarbonyl/L-xylulose reductase và Glutathione S-transferase A3.

Lời khuyên của bác sĩ:

Đường huyết cao chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Bản chất của tiền đái tháo đường là sự rối loạn chuyển hóa âm thầm bên trong cơ thể. Do đó, đừng đợi đến khi đường huyết vọt lên cao, xuất hiện các biến chứng mờ mắt, tê chân, suy thận mới vội vã đi tìm bác sĩ.

Nếu được chẩn đoán tiền đái tháo đường, hãy yêu cầu bác sĩ đánh giá toàn diện các yếu tố đi kèm như men gan, mỡ nội tạng, huyết áp... Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao, việc tuân thủ dùng thuốc sớm chính là cơ hội tốt nhất để đảo ngược tình thế, chặn đứng đái tháo đường ngay từ cửa ngõ!

Lưu ý: Công ty TNHH Thương Mại Quốc Tế Merinco là nhà phân phối vật tư y tế, không cung cấp lời khuyên y khoa. Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Một phần nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và có thể chưa đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào.