Sự nguy hiểm của “cảm giác bình thường” ở người bệnh đái tháo đường

Merinco rất vinh dự được lắng nghe chia sẻ của ThS.BS Nguyễn Quang Bảy, Bệnh viện Bạch Mai, về một trong những sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất của người bệnh đái tháo đường: cảm giác chủ quan khi “vẫn thấy bình thường” dù đường huyết đã cao hơn mức an toàn.

Ảnh: TS.BS Nguyễn Quang Bảy

Trong buổi khám sáng nay, bác sĩ gặp một bệnh nhân nam 54 tuổi, đã mắc đái tháo đường hơn 10 năm và đang dùng ba loại thuốc uống. Anh là công chức, điều kiện kinh tế tốt, thăm khám tại bệnh viện tư, dùng thuốc chất lượng cao. Mọi thứ tưởng như rất bài bản cho đến khi bác sĩ hỏi về việc đo đường huyết tại nhà. Anh mỉm cười nói rằng không đo, vì “em vẫn thấy bình thường”. Nhưng kết quả xét nghiệm máu tĩnh mạch 5 ngày trước cho thấy đường máu 7,79 mmol/L và HbA1c 8,06% đều vượt mục tiêu điều trị, nghĩa là quá trình kiểm soát đường huyết của anh đang thất bại mà anh không hề hay biết.

Điều trớ trêu là, với đa số bệnh nhân, khi đường máu tăng ở mức 7–11 mmol/L, cơ thể vẫn hoàn toàn không có triệu chứng gì. Thận chưa đào thải đường ra nước tiểu, nên không có tiểu nhiều, khát nước, mệt mỏi hay sụt cân. Mọi thứ bề ngoài đều yên ả, giống như mặt nước phẳng lặng dù bên dưới đang âm thầm dâng lên sát mép đê. Và chính sự lặng lẽ đó khiến đái tháo đường tuýp 2 trở thành “căn bệnh của thập kỷ”, vì khi phát hiện ra thì nhiều người đã mang theo một hoặc nhiều biến chứng nặng nề.

Một nghiên cứu tại Việt Nam từng ghi nhận: 62,6% người mắc đái tháo đường không biết mình bị bệnh, và khi chẩn đoán thì 30–50% đã có ít nhất một biến chứng, từ mắt, thận, thần kinh cho đến tim mạch. Bác sĩ Bảy ví tình trạng tăng đường huyết dai dẳng như mối mọt trong một ngôi nhà gỗ: nhìn bên ngoài đẹp đẽ, nhưng bên trong có thể đã mục nát từ lâu. Bệnh nhân chỉ hay không nghĩ rằng mỗi ngày bỏ qua việc theo dõi đường huyết là mỗi ngày để bệnh tiến xa thêm một bước.

Trong trường hợp bệnh nhân sáng nay, chỉ số HbA1C 8,06% cho thấy anh thuộc nhóm tăng đường huyết sau ăn nhiều hơn buổi sáng. Đây là nhóm dễ chủ quan nhất, vì khi đo đường huyết lúc đói con số có thể không quá xấu, nhưng chỉ vài giờ sau bữa ăn, đường máu tăng vọt rồi kéo dài nhiều giờ, âm thầm gây tổn thương mạch máu. Tăng đường huyết sau ăn chính là “thủ phạm thầm lặng” của các biến chứng tim mạch – biến chứng nguy hiểm nhất và là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở người bệnh đái tháo đường.

Sau khi phân tích, bác sĩ đã điều chỉnh lại đơn thuốc, kê thêm statin, đồng thời yêu cầu bệnh nhân phải đo đường huyết mao mạch tại nhà ít nhất 2 lần mỗi tuần, theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế. Bệnh nhân cũng được mời tham dự buổi sinh hoạt Câu lạc bộ Đái tháo đường tại Bệnh viện Bạch Mai  nơi bác sĩ mong muốn người bệnh hiểu đúng, làm đúng và tránh được hậu quả đau lòng do sự chủ quan mang lại.

“Cảm giác bình thường không nói lên điều gì cả. Đái tháo đường chỉ nguy hiểm khi ta không biết nó đang âm thầm làm gì với cơ thể mình.”
ThS.BS Nguyễn Quang Bảy

Hướng dẫn kiểm tra đường huyết tại nhà 

Để tránh rơi vào “cái bẫy bình thường” như trường hợp bệnh nhân của bác sĩ Bảy, người bệnh đái tháo đường cần chủ động theo dõi đường huyết tại nhà. Việc này không chỉ giúp bác sĩ điều chỉnh thuốc chính xác hơn, mà còn giúp người bệnh hiểu rõ cách cơ thể phản ứng với bữa ăn, giấc ngủ và mức vận động hằng ngày.

1. Bao lâu nên đo đường huyết?

Theo khuyến cáo, người bệnh nên:

• Đo lúc đói buổi sáng
• Đo 2 giờ sau ăn để phát hiện tăng đường huyết sau ăn
• Đo khi có dấu hiệu bất thường như run tay, đói cồn cào, choáng váng
• Đo trước khi ngủ nếu có nguy cơ hạ đường huyết
• Đo 2 lần/tuần nếu bệnh ổn định, hoặc nhiều hơn theo chỉ định bác sĩ

Đối với người mới chẩn đoán hoặc đang điều chỉnh thuốc, đo thường xuyên sẽ giúp bác sĩ tìm ra mô hình biến động đường huyết.

2. Mục tiêu đường huyết tham khảo

• Đường máu đói: 4,4 – 7,2 mmol/L
• Đường máu sau ăn 2 giờ: < 10 mmol/L
• HbA1C: < 7% (hoặc theo chỉ định riêng)

Các chỉ số này giúp người bệnh biết mình đang ở mức “an toàn hay nguy hiểm”.

3. Cách chọn máy đo đường huyết

Một máy đo đường huyết tốt cần:

• Đo nhanh, cho kết quả trong vài giây
• Độ chính xác cao và ổn định
• Que thử bảo quản dễ dàng, ít bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ
• Dễ sử dụng cho người lớn tuổi

Ngoài máy đo đường huyết truyền thống, người bệnh có thể dùng máy đo đường huyết liên tục (CGM) để theo dõi 24/7 mà không cần chích đầu ngón tay.

Hệ thống đo đường huyết liên tục Sinocare iCan i3 CGM giúp người bệnh tiểu đường theo dõi lượng đường trong máu liên tục mà không gây đau đớn.

Ảnh: Hệ thống đo đường huyết liên tục Sinocare iCan i3 CGM

4. Vì sao đo đường huyết tại nhà lại quan trọng đến vậy?

• Phát hiện sớm tăng đường huyết sau ăn biến chứng âm thầm mà nhiều người bỏ qua
• Giúp bác sĩ điều chỉnh thuốc hợp lý
• Phát hiện nguy cơ hạ đường huyết
• Hiểu rõ cơ thể phản ứng thế nào với thức ăn, vận động và giấc ngủ
• Ngăn ngừa biến chứng ngay từ sớm

Kết Bài

Đái tháo đường không gây đau, không gây khó chịu ngay lập tức và vì thế, nó rất dễ đánh lừa người bệnh. “Cảm giác bình thường” đôi khi chỉ là lớp vỏ bọc che giấu những biến động đường huyết nguy hiểm đang âm thầm phá hủy cơ thể từng ngày.

Như lời ThS.BS Nguyễn Quang Bảy chia sẻ, sự chủ quan chỉ vì không có triệu chứng có thể khiến người bệnh mất đi nhiều năm điều trị hiệu quả. Chỉ cần lơ là việc đo đường huyết tại nhà, tăng đường huyết sau ăn hay HbA1c cao kéo dài sẽ không được phát hiện, để rồi khi biến chứng xuất hiện thì cơ hội kiểm soát đã muộn hơn rất nhiều.

Đo đường huyết không phải để “làm cho biết”, mà để hiểu cơ thể, biết khi nào mình đang an toàn, khi nào cần điều chỉnh thuốc, ăn uống hay vận động. Mỗi kết quả đo là một dữ liệu quan trọng giúp bác sĩ và người bệnh cùng nhau giữ đường huyết trong vùng kiểm soát.

Merinco tin rằng, với sự đồng hành của bác sĩ, cộng đồng và các thiết bị y tế chuẩn xác, người bệnh hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, chủ động và tự tin trong hành trình quản lý đái tháo đường. Chỉ cần bắt đầu từ một thói quen nhỏ hôm nay kiểm tra đường huyết đều đặn là bạn đã tự bảo vệ mình khỏi những biến chứng âm thầm của căn bệnh này.