Gan nhiễm mỡ ở người đái tháo đường type 2 tăng mạnh

Một nghiên cứu mới được đăng trên The Lancet Regional Health Europe và được The Guardian trích dẫn cho thấy hơn 15 triệu người tại Mỹ, Anh, Đức và Pháp đang mắc MASH – dạng nặng nhất của bệnh gan nhiễm mỡ – nhưng hoàn toàn không biết. Điều đáng lo ngại là tình trạng này đang diễn ra tương tự tại Việt Nam, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân đái tháo đường type 2.

MASLD và MASH: Hai khái niệm quan trọng không thể bỏ qua

MASLD (Metabolic dysfunction–Associated Steatotic Liver Disease) là tên gọi mới, hiện dùng trên toàn cầu, để mô tả tình trạng gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hoá trước đây gọi là NAFLD.

MASLD xuất hiện khi:

• Gan chứa >5% mỡ,
• Người bệnh không hoặc hầu như không uống rượu,
• Và có một hoặc nhiều yếu tố rối loạn chuyển hoá, như:
  • Đái tháo đường type 2
  • Thừa cân – béo phì
  • Tăng huyết áp
  • Rối loạn lipid
  • Tăng đề kháng insulin

Trong đó, MASH (Metabolic dysfunction–Associated Steatohepatitis) là dạng tiến triển và nguy hiểm nhất, khi gan không chỉ bị mỡ hóa mà còn:

• Viêm gan,
• Tổn thương tế bào gan,
• Xơ hóa và có thể dẫn tới xơ gan – thậm chí ung thư gan.

Mối liên quan chặt chẽ giữa MASLD và đái tháo đường type 2

Đái tháo đường type 2 là yếu tố nguy cơ mạnh nhất của MASLD, và ngược lại, MASLD làm tăng đề kháng insulin, khiến đường huyết khó kiểm soát hơn.

Số liệu quốc tế cho thấy:

• Khoảng 2/3 bệnh nhân đái tháo đường type 2 mắc MASLD.
• Những người này có nguy cơ tiến triển sang MASH cao gấp 2–3 lần so với người không bị tiểu đường.
• MASH làm tăng nguy cơ:
  • Bệnh tim mạch (nguyên nhân tử vong hàng đầu ở người tiểu đường)
  • Suy thận
  • Ung thư gan

Gan nhiễm mỡ không chỉ là “mỡ trong gan” mà là biểu hiện của rối loạn chuyển hoá toàn thân, trong đó đái tháo đường là trung tâm.

Phát hiện từ Mỹ và châu Âu: Hơn 16,7 triệu người không biết mình mắc bệnh

Nghiên cứu tại Mỹ, Anh, Đức và Pháp cho thấy:

• 3–4% dân số mắc MASH – tương đương khoảng 20 triệu người.
• Nhưng chỉ 2,5 triệu người được chẩn đoán, nghĩa là:
  ➤ 16,7 triệu người (hơn 75%) đang sống chung với MASH mà không hề biết.

Lý do chính:

• MASLD/MASH hầu như không gây triệu chứng cho đến khi gan tổn thương nặng.
• Bệnh nhân tiểu đường thường nghĩ triệu chứng mệt, nặng bụng, đầy hơi là “bình thường”, bỏ lỡ giai đoạn vàng để can thiệp.

Khuyến cáo toàn cầu: Tất cả bệnh nhân đái tháo đường type 2 phải được sàng lọc MASH

Nhóm nghiên cứu khuyến cáo sàng lọc bằng các phương pháp không xâm lấn:

• Xét nghiệm máu (ALT/AST, chỉ số APRI, FIB-4)
• Siêu âm gan
• FibroScan
• MRI khi cần thiết

Đây là bước bắt buộc đối với:

• Người mắc đái tháo đường type 2
• Người béo phì kèm yếu tố nguy cơ khác
• Người có men gan tăng kéo dài

Chuyên gia cảnh báo

TS. Jeffrey Lazarus nhấn mạnh:

“MASH không được chẩn đoán đang khiến nền kinh tế mất hàng tỷ USD. Nếu không tăng cường chẩn đoán và điều trị, chi phí y tế sẽ tăng gấp ba trong 20 năm tới.”

GS. Emmanouil Tsochatzis nói thêm:

“Hơn 15 triệu người mắc dạng nguy hiểm nhất của gan nhiễm mỡ mà không biết. Nếu không hành động, hậu quả sức khỏe và kinh tế sẽ rất nghiêm trọng.”

Cơ hội điều trị mới: GLP-1 và thuốc tiểu đường

Các nghiên cứu gần đây cho thấy:

• Thuốc GLP-1 (Wegovy, Mounjaro) giúp:
  • Giảm cân mạnh
  • Giảm mỡ gan
  • Giảm xơ hóa
  • Giảm đề kháng insulin
• Thuốc tiểu đường dapagliflozin cũng cho thấy hiệu quả:
  • Giảm mỡ gan
  • Giảm xơ hóa

Những điều này đặc biệt quan trọng vì người tiểu đường type 2 là nhóm nguy cơ cao nhất của MASLD và MASH.

Tình hình tại Việt Nam: Mối liên hệ giữa MASLD và đái tháo đường rõ rệt

Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam ghi nhận tỷ lệ đáng báo động:

Gan nhiễm mỡ trong cộng đồng:

• 25–30% người trưởng thành mắc gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hoá.

Ở người thừa cân – béo phì:

• Khoảng 72–73% mắc MAFLD/MASLD.

Ở người đái tháo đường type 2:

Một nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy:

Như vậy, 2/3 đến 3/4 bệnh nhân tiểu đường type 2 mắc gan nhiễm mỡ - cao ngang mức Mỹ, châu Âu.

Tỷ lệ tổn thương gan tiến triển:

• ~24% có xơ hóa đáng kể
• ~10% có xơ hóa tiến triển
• ~7% đã xơ gan

Điều này nghĩa là nhiều bệnh nhân Việt Nam chỉ phát hiện bệnh khi đã muộn.

Vì sao MASLD đặc biệt nguy hiểm ở người đái tháo đường?

1. Kháng insulin → tăng mỡ gan

Tiểu đường type 2 làm insulin hoạt động yếu, khiến gan tích mỡ nhanh hơn.

2. Mỡ gan → tăng đề kháng insulin

Mỡ gan, ngược lại, khiến đường huyết khó kiểm soát, làm bệnh nặng hơn.

3. Nguy cơ tim mạch cao gấp nhiều lần

Cả MASLD và T2DM đều là “bệnh tim mạch hóa”, tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ.

4. Bệnh diễn tiến âm thầm

Người bệnh không cảm thấy đau hay mệt bất thường, nên dễ bỏ qua.

5. Khi phát hiện thường đã muộn

Nhiều ca chỉ phát hiện khi men gan tăng, xơ hóa hoặc xơ gan.

Ảnh: MASLD đặc biệt nguy hiểm ở người đái tháo đường type 2 làm insulin hoạt động yếu, khiến gan tích mỡ nhanh hơn

Cần thay đổi cách nhìn về gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ không còn là bệnh “lành tính”. Với mức độ liên quan chặt chẽ đến đái tháo đường type 2, béo phì và các bệnh tim mạch, MASLD và MASH đã trở thành mối đe dọa sức khỏe cộng đồng tại cả Mỹ, châu Âu và Việt Nam.

Sàng lọc sớm quản lý đường huyết – giảm cân – điều trị chuyển hoá
chính là chìa khóa để ngăn xơ gan và các biến chứng nguy hiểm.

Nguồn: Tổng hợp
 

Lưu ý: Công ty TNHH Thương Mại Quốc Tế Merinco là nhà phân phối vật tư y tế, không cung cấp lời khuyên y khoa. Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Một phần nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và có thể chưa đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào.