Đường huyết vẫn bình thường nhưng cứ đói cồn cào? BS bệnh viện Bạch Mai lý giải

Merinco rất vinh dự được lắng nghe những chia sẻ chuyên môn từ Bác sĩ Nguyễn Quang Bảy – Trưởng khoa Nội tiết & Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, xoay quanh một tình huống lâm sàng khá phổ biến ở người bệnh đái tháo đường nhưng lại thường bị hiểu nhầm: cảm giác đói cồn cào dù đường huyết không hề thấp.

Ảnh: TS.BS Nguyễn Quang Bảy

Trong thực tế theo dõi và điều trị, BS. Bảy cho biết ông gặp khá nhiều người bệnh đái tháo đường than phiền rằng họ rất hay đói, cảm giác cồn cào, bứt rứt, và chỉ cần ăn vào là thấy dễ chịu hơn. Chính vì vậy, nhiều người tin rằng mình đang bị hạ đường huyết.
Tuy nhiên, khi kiểm tra đường máu ngay tại thời điểm xuất hiện cảm giác đói, kết quả lại cho thấy đường huyết không hề thấp, thậm chí có trường hợp còn cao hơn mức mục tiêu điều trị.

Đáng chú ý, ở những người sử dụng thiết bị theo dõi đường huyết liên tục (CGM), tình trạng này được ghi nhận rất rõ ràng: đường huyết vẫn nằm trong giới hạn an toàn nhưng cảm giác đói vẫn xuất hiện. Đây chính là hiện tượng được gọi là giả hạ đường huyết.

Giả hạ đường huyết là gì?

Ở người bình thường, glucose máu lúc đói thường nằm trong khoảng 70–100 mg/dL (3,9–5,6 mmol/L).
Khi glucose máu giảm dưới 3,9 mmol/L, cơ thể sẽ kích hoạt các cơ chế chống hạ đường huyết như tăng tiết glucagon, cortisol, catecholamine… và người bệnh sẽ xuất hiện các triệu chứng quen thuộc như:

• Đói cồn cào
• Run tay chân
• Vã mồ hôi
• Tim đập nhanh, mệt mỏi

Nếu đường huyết giảm sâu hơn, não bị thiếu năng lượng, có thể gây lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc hôn mê.

Giả hạ đường huyết là tình trạng người bệnh có đầy đủ cảm giác giống hạ đường huyết, nhưng khi đo thì đường máu vẫn ≥ 3,9 mmol/L, tức là không phải hạ đường huyết thật.

Vì sao người bệnh đái tháo đường dễ bị giả hạ đường huyết?

Tình trạng này thường gặp ở những người:

• Mắc đái tháo đường đã lâu năm
• Có giai đoạn đường huyết cao kéo dài
• Kiểm soát đường huyết chưa tốt hoặc đã có biến chứng mạn tính

Nguyên nhân chủ yếu là do cơ thể và não bộ đã quen với mức đường huyết cao trong thời gian dài. Khi điều trị giúp đường huyết giảm xuống gần mức bình thường (dù chưa hề thấp), cơ thể lại hiểu nhầm là đang bị thiếu đường và phát tín hiệu báo đói.

Về cơ chế, có thể liên quan đến:

• Biến chứng thần kinh, làm các dây thần kinh cảm nhận glucose kém chính xác
• Lượng glucose cung cấp cho não giảm tương đối so với trước đó
• Rối loạn hoạt động của các enzyme cảm nhận glucose như glucokinase

Có thể hình dung đơn giản:
Một người quen chi tiêu 4–5 triệu đồng mỗi ngày. Khi chỉ còn được chi 2 triệu/ngày – dù đây vẫn là mức hoàn toàn bình thường – họ vẫn cảm thấy khó chịu, “thiếu thốn”.
Cơ thể người bệnh đái tháo đường cũng vậy: đường huyết bình thường nhưng lại bị cảm nhận là thấp.

Người bệnh nên làm gì khi thường xuyên bị giả hạ đường huyết?

Giả hạ đường huyết không nguy hiểm và không cần điều trị đặc hiệu. Điều quan trọng nhất là hiểu đúng để tránh lo lắng và ăn bù không cần thiết.

Tôi thường tư vấn người bệnh như sau:

• Giải thích rõ tình trạng để người bệnh yên tâm và tiếp tục tuân thủ điều trị
• Khi thấy đói nhưng kiểm tra đường huyết vẫn bình thường:
  • Có thể uống một cốc nước đầy
  • Hoặc ăn một lượng nhỏ các loại hạt để tạo cảm giác no mà không làm đường huyết tăng nhanh
• Chia nhỏ bữa ăn trong ngày:
  • 4–5 bữa/ngày
  • Bổ sung các bữa phụ nhỏ sau bữa chính 2–3 giờ hoặc vào thời điểm hay xuất hiện cảm giác đói
• Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ:
  • Điều chỉnh phác đồ để tránh làm đường huyết giảm quá nhanh
  • Phối hợp các thuốc giúp giảm cảm giác đói, như Metformin, Acarbose hoặc các thuốc tiêm nhóm GLP-1 RA (khi có chỉ định)

Cảm giác đói ở người đái tháo đường không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hạ đường huyết thật. Hiểu đúng về giả hạ đường huyết sẽ giúp người bệnh bớt lo lắng, kiểm soát ăn uống tốt hơn và ổn định đường huyết lâu dài.

CGM – công cụ hỗ trợ hiểu đúng giả hạ đường huyết

Trong thực tế lâm sàng, giả hạ đường huyết là tình trạng dễ gây nhầm lẫn, khiến người bệnh lo lắng và có xu hướng ăn bù hoặc tự ý điều chỉnh thuốc dù đường huyết vẫn nằm trong vùng an toàn. Vì vậy, việc theo dõi đường huyết liên tục, theo xu hướng thay vì chỉ đo từng thời điểm rời rạc có vai trò rất quan trọng trong việc nhận diện đúng tình trạng này.

Các hệ thống đo đường huyết liên tục (CGM), tiêu biểu như Sinocare iCan i3 CGM, cho phép ghi nhận đường huyết 24/7, hiển thị mức đường huyết theo thời gian thực cùng với biểu đồ xu hướng tăng – giảm. Nhờ đó, người bệnh có thể dễ dàng đối chiếu cảm giác đói chủ quan với chỉ số đường huyết thực tế, từ đó nhận ra rằng mình đang gặp giả hạ đường huyết chứ không phải hạ đường huyết thật.

Bên cạnh việc giúp người bệnh tránh ăn bù không cần thiết, dữ liệu liên tục từ CGM còn hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác hơn các dao động đường huyết trong ngày, đặc biệt là những thời điểm dễ bị bỏ sót như ban đêm, giữa các bữa ăn hoặc lúc sáng sớm. Điều này giúp việc điều chỉnh chế độ ăn, sinh hoạt và phác đồ điều trị trở nên phù hợp và an toàn hơn, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát đái tháo đường lâu dài.

Với những người thường xuyên có cảm giác đói dù đường huyết không thấp, CGM như Sinocare iCan i3 không chỉ là thiết bị theo dõi, mà còn là “bằng chứng trực quan” giúp người bệnh hiểu đúng cơ thể mình và chủ động phối hợp tốt hơn với bác sĩ trong quá trình điều trị.