Đái tháo đường tuýp 2: Ăn uống đúng cách có thể phòng bệnh

Đái tháo đường tuýp 2 đang gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu, trở thành một trong những thách thức lớn của y tế hiện đại. Bên cạnh yếu tố di truyền, các nghiên cứu gần đây cho thấy chế độ ăn uống hằng ngày đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh.

Theo tổng hợp các nghiên cứu được đăng tải trong năm 2025, một số mô hình ăn uống lành mạnh có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc đái tháo đường tuýp 2, đồng thời hạn chế các biến chứng nguy hiểm liên quan đến tim mạch, thận và thần kinh. 

Đái tháo đường gia tăng nhanh tại Hoa Kỳ

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tính đến năm 2021, 11,6% dân số Mỹ (tương đương 38,4 triệu người) đang sống chung với bệnh đái tháo đường. Đáng chú ý, một nghiên cứu công bố năm 2024 cho thấy tỷ lệ mắc bệnh đã tăng gần 19% chỉ trong vòng 10 năm.

Trước thực trạng này, nhiều công trình khoa học tập trung tìm hiểu vai trò của dinh dưỡng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh ngay từ sớm, đặc biệt là với đái tháo đường tuýp 2 thể bệnh phổ biến nhất.

Ảnh: Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tính đến năm 2021, 11,6% dân số Mỹ (tương đương 38,4 triệu người) đang sống chung với bệnh đái tháo đường

Ba chế độ ăn giúp giảm nguy cơ đái tháo đường tuýp 2

Một phân tích tổng hợp được trình bày tại Hội nghị thường niên 2025 của Hiệp hội Nghiên cứu Đái tháo đường châu Âu (EASD) cho thấy, những người tuân thủ tốt một trong ba chế độ ăn sau có nguy cơ mắc đái tháo đường tuýp 2 thấp hơn rõ rệt:

• Chế độ ăn Địa Trung Hải
• Chế độ ăn DASH
• Chế độ ăn AHEI

Cụ thể, mức giảm nguy cơ được ghi nhận là:

• Chế độ ăn DASH: giảm 23% (cao nhất)
• Chế độ ăn AHEI: giảm 21%
• Chế độ ăn Địa Trung Hải: giảm 17%

Trong đó, DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) vốn được xây dựng nhằm phòng ngừa tăng huyết áp, nhưng ngày càng được chứng minh có lợi cho chuyển hóa đường huyết nhờ giảm muối và tăng cường các khoáng chất như kali, magie và canxi.

Chế độ ăn AHEI là gì?

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, AHEI (Alternative Healthy Eating Index) là mô hình đánh giá chất lượng ăn uống dựa trên bằng chứng khoa học về phòng ngừa bệnh mạn tính. Chế độ này khuyến khích:

• Rau xanh, trái cây nguyên quả
• Ngũ cốc nguyên hạt
• Các loại đậu, hạt
• Chất béo tốt (đa không bão hòa)
• Đạm nạc, đặc biệt là cá và gia cầm

Đồng thời hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, tinh bột tinh chế, đồ uống có đường và muối.

Theo các chuyên gia nội tiết, điểm chung của cả ba chế độ ăn là tăng thực phẩm nguồn gốc thực vật, ưu tiên chất béo lành mạnh và tránh thực phẩm chế biến sẵn, những nguyên tắc cốt lõi trong phòng ngừa đái tháo đường tuýp 2.

Ảnh: Theo các chuyên gia dinh dưỡng, AHEI (Alternative Healthy Eating Index) là mô hình đánh giá chất lượng ăn uống dựa trên bằng chứng khoa học về phòng ngừa bệnh mạn tính

Chế độ ăn DASH giúp giảm nguy cơ biến chứng

Không chỉ giúp phòng bệnh, chế độ ăn DASH còn được chứng minh có khả năng giảm nguy cơ biến chứng của đái tháo đường tuýp 2, bao gồm:

• Tăng huyết áp
• Bệnh tim mạch
• Tổn thương thận
• Bệnh lý thần kinh
• Các vấn đề về mắt và bàn chân

Theo các nhà nghiên cứu, nhờ giàu chất xơ, khoáng chất và chất béo lành mạnh, đồng thời ít muối, đường và chất béo bão hòa, chế độ DASH giúp giảm viêm, cải thiện chức năng mạch máu và bảo vệ các cơ quan dễ bị tổn thương do đái tháo đường.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào khả năng duy trì chế độ ăn, do đó người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng kế hoạch phù hợp.

Uống cà phê có thể giúp giảm nguy cơ đái tháo đường

Một tổng quan khoa học đăng trên tạp chí Nutrients cho thấy uống cà phê ở mức vừa phải có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Nhiều nghiên cứu theo dõi dài hạn ghi nhận rằng:

• Uống 2 tách cà phê/ngày có thể giảm 10–15% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân
• Uống 3–5 tách/ngày giúp giảm khoảng 15% nguy cơ bệnh tim mạch

Đáng chú ý, cà phê (kể cả cà phê thường và cà phê khử caffeine) còn liên quan đến giảm nguy cơ mắc đái tháo đường tuýp 2 và cải thiện tiên lượng tim mạch ở người bệnh.

Các nhà khoa học cho rằng những hợp chất sinh học trong cà phê có thể góp phần cải thiện chuyển hóa glucose và giảm viêm.

Ảnh: Các nhà khoa học cho rằng những hợp chất sinh học trong cà phê có thể góp phần cải thiện chuyển hóa glucose và giảm viêm

Rau, trái cây và các loại hạt giúp giảm nguy cơ bệnh mạn tính

Một nghiên cứu lớn trình bày tại hội nghị NUTRITION 2025 cho thấy, chế độ ăn giàu thực vật – đặc biệt là các thực phẩm chứa phytosterol – có thể giúp giảm nguy cơ đái tháo đường tuýp 2 và bệnh tim mạch.

Những người tiêu thụ nhiều phytosterol nhất có nguy cơ:

• Mắc bệnh tim mạch thấp hơn 9%
• Mắc đái tháo đường tuýp 2 thấp hơn 8%

Phytosterol là các hợp chất có trong rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt, được cho là giúp giảm kháng insulin, giảm viêm và hạ cholesterol LDL (cholesterol xấu).

Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo rằng chế độ ăn chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị khi đã có chỉ định y tế.

Lời khuyên cho người Việt

Để phòng ngừa đái tháo đường tuýp 2, người Việt có thể áp dụng các nguyên tắc đơn giản sau:

• Giảm cơm trắng, bún, mì tinh chế; ưu tiên gạo lứt, yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt
• Tăng rau xanh trong mỗi bữa ăn, đặc biệt là rau lá xanh đậm
• Hạn chế nước ngọt, trà sữa, cà phê pha sẵn nhiều đường
• Ưu tiên cá, đậu, trứng; giảm thịt đỏ và thịt chế biến sẵn
• Uống cà phê nguyên chất, không hoặc ít đường nếu có thói quen sử dụng
• Kết hợp ăn uống lành mạnh với vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày
• Khám sức khỏe định kỳ, kiểm tra đường huyết nếu có yếu tố nguy cơ

Nguồn: medicalnewstoday
 

Lưu ý: Công ty TNHH Thương Mại Quốc Tế Merinco là nhà phân phối vật tư y tế, không cung cấp lời khuyên y khoa. Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Một phần nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và có thể chưa đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào.