Có nên giảm liều thuốc đái tháo đường khi đường máu về bình thường? Giải đáp từ bác sĩ

Chia sẻ của Nguyễn Quang Bảy – Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết – Đái tháo đường, hiện công tác tại Bệnh viện Bạch Mai

Ảnh: THS.BS Nguyễn Quang Bảy

Hôm nay, tôi khám cho một bệnh nhân nữ 60 tuổi, mắc đái tháo đường tuýp 2 đã hơn 10 năm. Bệnh nhân đang được điều trị bằng 2 mũi tiêm insulin hỗn hợp mỗi ngày (sáng 14 đơn vị, chiều 12 đơn vị) kết hợp với 2 loại thuốc uống hạ đường máu.

Kết quả xét nghiệm tại bệnh viện cho thấy:

• Đường máu tĩnh mạch: 6,5 mmol/L
• HbA1C: 7,8%

Dựa vào kết quả này và các chỉ số đường máu mao mạch đo tại nhà trước bữa sáng (dao động từ 5,0 – 7,4 mmol/L), bệnh nhân mong muốn được giảm liều thuốc, đặc biệt là insulin.

Tuy nhiên, tôi không đồng ý giảm thuốc, thậm chí còn quyết định tăng liều thuốc uống. Lý do như sau:

1. Bệnh nhân chưa đạt mục tiêu kiểm soát đường máu

Trong điều trị đái tháo đường, “đường máu bình thường” không chỉ là một con số đo tại thời điểm khám. Mục tiêu kiểm soát bao gồm:

• Đường máu trước ăn: 4,4 – 7,2 mmol/L
• Đường máu sau ăn (1–2 giờ): < 10,0 mmol/L
• Không có hạ đường máu
• HbA1C: < 7,0%
  (Với người lớn tuổi hoặc có bệnh lý đi kèm, mức < 7,5% có thể chấp nhận)

Đối chiếu các tiêu chí này, HbA1C 7,8% cho thấy bệnh nhân vẫn chưa đạt mục tiêu.

2. Mới chỉ kiểm soát được đường máu trước ăn, chưa đánh giá được đường máu sau ăn

Bệnh nhân chủ yếu đo đường máu trước bữa sáng. Điều này chỉ phản ánh được tình trạng đường huyết lúc đói, trong khi đường máu sau ăn chưa được theo dõi.

Nhiều nghiên cứu cho thấy ở những bệnh nhân có HbA1C < 8,4%, tình trạng tăng đường máu sau ăn chiếm vai trò chủ đạo. Nghĩa là:

• Đường máu đói có thể tốt
• Nhưng đường máu sau ăn lại tăng cao, thậm chí rất cao

Đường máu sau ăn tăng và dao động đường máu lớn mới chính là yếu tố quan trọng gây ra các biến chứng mạch máu, đặc biệt là biến chứng tim mạch.

Không ít bệnh nhân thắc mắc vì sao “đường máu đo thấy ổn” nhưng vẫn gặp nhiều biến chứng. Nguyên nhân là việc đo đường máu 1–2 lần/ngày chỉ phản ánh khoảng 10–15% thời gian trong ngày, phần lớn thời gian còn lại chúng ta không nắm được tình trạng đường huyết thực sự.

Ảnh: Đường máu sau ăn tăng và dao động đường máu lớn mới chính là yếu tố quan trọng gây ra các biến chứng mạch máu

3. Điều trị đái tháo đường giống như thả diều

Kiểm soát đường máu ở bệnh nhân đái tháo đường giống như trò chơi thả diều:

• Muốn diều bay ở độ cao phù hợp thì phải có sợi dây giữ
• Người thả diều (bác sĩ) cần điều chỉnh liên tục

Nếu “buông tay” quá sớm (giảm hoặc ngừng thuốc), diều sẽ bay vọt lên cao, dễ mất kiểm soát. Với đái tháo đường, điều đó đồng nghĩa với việc đường máu tăng trở lại và nguy cơ biến chứng gia tăng.

4. Thận trọng nguy cơ hạ đường máu ở bệnh nhân đang dùng insulin

Ở những bệnh nhân:

• Đường máu đã gần mục tiêu
• Đang điều trị bằng insulin

Nguy cơ hạ đường máu, đặc biệt là hạ đường máu nhẹ hoặc không có triệu chứng, là điều cần hết sức lưu ý.

Sau khi khai thác kỹ và xác định bệnh nhân không có các cơn hạ đường máu tại nhà, tôi lựa chọn:

• Không tăng liều insulin
• Điều chỉnh tăng liều thuốc uống, nhằm cải thiện kiểm soát đường máu sau ăn và giảm dao động đường huyết.

Kết luận

Việc giảm liều thuốc đái tháo đường không thể chỉ dựa vào một vài chỉ số đường máu “đẹp”. Quyết định điều chỉnh điều trị cần dựa trên HbA1C, đường máu sau ăn, mức độ dao động đường huyết và nguy cơ hạ đường máu.

Mục tiêu cuối cùng không phải là con số đẹp trong một lần xét nghiệm, mà là kiểm soát đường máu an toàn, bền vững và hạn chế biến chứng lâu dài cho người bệnh.

Lựa chọn thực phẩm thông minh là chìa khóa để sống khỏe mỗi ngày

Câu nói “hiểu biết là sức mạnh” hoàn toàn đúng trong dinh dưỡng cho người đái tháo đường. Khi bạn hiểu rõ những mô hình ăn uống đã được khoa học chứng minh, việc kiểm soát đường máu, cân nặng và nguy cơ biến chứng sẽ trở nên hiệu quả hơn rất nhiều. Việc sử dụng các mô hình bữa ăn làm nền tảng để xây dựng kế hoạch ăn uống chính là bước khởi đầu quan trọng trong hành trình sống chung với đái tháo đường.

Khuyến nghị dinh dưỡng dựa trên bằng chứng khoa học

Mỗi năm, Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) đều công bố Tiêu chuẩn Chăm sóc Đái tháo đường (Standards of Care). Đây là bộ hướng dẫn thực hành lâm sàng được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thử nghiệm mới nhất, được nhân viên y tế trên toàn thế giới sử dụng trong điều trị đái tháo đường.

Cứ khoảng 5 năm, ADA tiến hành rà soát toàn diện các khuyến nghị về dinh dưỡng và công bố Báo cáo Đồng thuận về Dinh dưỡng (Nutrition Consensus Report). Báo cáo này là nền tảng cho các khuyến nghị dinh dưỡng chính thức, xác định những chiến lược ăn uống đã được chứng minh giúp người bệnh:

• Đạt và duy trì mục tiêu đường huyết
• Kiểm soát cân nặng
• Giảm nguy cơ các bệnh lý và biến chứng liên quan đến đái tháo đường

Điểm quan trọng nhất mà ADA nhấn mạnh là: chế độ ăn cần được cá nhân hóa. Không có một mô hình ăn uống “chuẩn” cho tất cả mọi người, mà cần dựa trên nhu cầu, thói quen, sở thích và điều kiện sống của từng cá nhân.

Không có “chế độ ăn tốt nhất” cho tất cả người đái tháo đường

Thuật ngữ “diet” (ăn kiêng) thường tạo cảm giác áp lực và dễ bị hiểu là giải pháp ngắn hạn. Trong y học, chúng tôi ưu tiên sử dụng các khái niệm như kế hoạch ăn uống hay mô hình bữa ăn, nhằm nhấn mạnh tính lâu dài và bền vững.

Thực tế, người sống chung với đái tháo đường rất đa dạng về:

• Văn hóa và thói quen ăn uống
• Sở thích cá nhân
• Bệnh lý đi kèm
• Khả năng kinh tế và tiếp cận thực phẩm

Vì vậy, không thể có một chế độ ăn duy nhất phù hợp cho tất cả. Điều quan trọng không phải là chạy theo các chế độ ăn “theo trào lưu”, mà là lựa chọn mô hình ăn uống có thể duy trì lâu dài và phù hợp với lối sống thực tế.

7 mô hình bữa ăn được chứng minh có lợi trong quản lý đái tháo đường

Dựa trên bằng chứng khoa học, ADA hiện công nhận 7 mô hình ăn uống chính có hiệu quả trong kiểm soát đái tháo đường:

1. Mô hình ăn kiểu Địa Trung Hải
   Giúp giảm HbA1c, triglyceride và nguy cơ biến cố tim mạch.

2. Mô hình ăn chay hoặc thuần chay
   Có lợi cho kiểm soát đường máu, cân nặng và mỡ máu.

3. Mô hình ăn ít chất béo
   Phù hợp với người cần giảm cân hoặc phòng ngừa đái tháo đường.

4. Mô hình ăn rất ít chất béo
   Có thể hỗ trợ giảm cân và hạ huyết áp ở một số đối tượng.

5. Mô hình ăn ít carbohydrate
   Giúp cải thiện HbA1c, cân nặng, huyết áp và triglyceride.

6. Mô hình ăn rất ít carbohydrate
   Hạn chế mạnh carbohydrate, phù hợp với một số người cần kiểm soát đường máu chặt chẽ.

7. Mô hình DASH
   Đặc biệt hữu ích cho người đái tháo đường kèm tăng huyết áp.

Mỗi mô hình đều có ưu điểm và hạn chế riêng, và không phải mô hình nào cũng phù hợp với tất cả mọi người.

“Đĩa ăn cho người đái tháo đường” – công cụ đơn giản nhưng hiệu quả

Đĩa ăn cho người đái tháo đường là công cụ trực quan, dễ áp dụng, có thể linh hoạt với tất cả các mô hình ăn uống kể trên. Khi được điều chỉnh phù hợp, đĩa ăn này giúp người bệnh:

• Kiểm soát lượng carbohydrate
• Cân đối các nhóm thực phẩm
• Dễ duy trì trong sinh hoạt hằng ngày

Kết luận

Khi bạn sống chung với đái tháo đường, tiền đái tháo đường hoặc các biến chứng như bệnh tim, bệnh thận, lựa chọn thực phẩm thông minh là yếu tố then chốt. Không có chế độ ăn “hoàn hảo”, chỉ có chế độ ăn phù hợp và bền vững nhất với chính bạn.

Dù bạn áp dụng đếm carbohydrate hay hạn chế những thực phẩm ảnh hưởng nhiều đến đường huyết, mục tiêu cuối cùng vẫn là giúp bạn làm chủ việc quản lý đái tháo đường và nâng cao chất lượng cuộc sống.

👉 Để được tư vấn thêm về chăm sóc, theo dõi đường huyết và hỗ trợ thiết bị cho người đái tháo đường, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được đồng hành và hỗ trợ phù hợp nhất.