10 Lưu Ý "Vàng" Khi Điều Trị Đái Tháo Đường Ở Người Cao Tuổi

Vì sao điều trị đái tháo đường ở người cao tuổi cần sự cẩn trọng đặc biệt?

Người cao tuổi mắc đái tháo đường (ĐTĐ) không phải là một nhóm đồng nhất. Có những người vẫn rất khỏe mạnh, minh mẫn và tự chăm sóc tốt; nhưng cũng có nhiều cụ mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính, suy giảm nhận thức, vận động kém hoặc rất dễ bị hạ đường huyết. Vì vậy, điều trị cần cá thể hóa, an toàn và hướng đến duy trì chất lượng cuộc sống, chứ không đơn thuần chỉ là kéo chỉ số đường huyết xuống bằng mọi giá.

Thực tế đáng báo động, chỉ trong vòng 10 tháng năm 2025, Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa - Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận hơn 200 bệnh nhân ĐTĐ cao tuổi nhập viện cấp cứu vì hạ đường huyết, trong đó có tới 130 bệnh nhân bị hạ đường huyết do điều trị quá mức cần thiết.

10 nguyên tắc "vàng" trong điều trị đái tháo đường ở người cao tuổi

1. Chủ động sàng lọc và đánh giá toàn diện

Ước tính có khoảng 20 – 25% người trên 65 tuổi mắc ĐTĐ. Bệnh thường đi kèm với tình trạng suy giảm khối lượng cơ, hạn chế vận động và các hội chứng lão khoa. Việc thăm khám định kỳ không chỉ dừng lại ở xét nghiệm máu mà cần đánh giá người bệnh một cách toàn diện.

2. Mục tiêu đường huyết cần cá thể hóa – Không phải cứ HbA1c càng thấp càng tốt

Không nên áp dụng một con số HbA1c cứng nhắc cho tất cả mọi người. Có thể phân loại người cao tuổi theo tình trạng sức khỏe để lựa chọn mục tiêu phù hợp:

• Người khỏe mạnh: Mục tiêu HbA1c thường hướng tới < 7,0 – 7,5% nếu không gây nguy cơ hạ đường huyết và không tạo gánh nặng điều trị.

• Người có nhiều bệnh kèm/suy giảm chức năng: Mục tiêu có thể nới lỏng < 8,0%.

• Người rất yếu, suy giảm nhận thức đáng kể: Ưu tiên hàng đầu là tránh hạ đường huyết và tránh tăng đường huyết quá cao gây triệu chứng cấp tính, hơn là kiểm soát quá chặt.

According to clinical guidelines, mục tiêu kiểm soát HbA1c ở người cao tuổi có nhiều bệnh đồng mắc hoặc kỳ vọng sống ngắn có thể nới lỏng lên tới < 8,0% – 8,5% để đảm bảo an toàn tối đa [Nguồn: Bộ Y tế].

3. Dinh dưỡng và vận động phải phù hợp

Dù tuổi cao, chế độ ăn uống và tập luyện vẫn là trụ cột quan trọng:

• Dinh dưỡng: Cần bảo đảm đủ protein (thường ít nhất 0,8 g/kg/ngày) để tránh nguy cơ teo cơ.

• Vận động: Duy trì hoạt động thể lực phù hợp với khả năng. Ở người yếu hoặc có nguy cơ mất cơ, mục tiêu cốt lõi là duy trì cơ lực, khả năng vận động và tự chăm sóc, thay vì tập trung vào giảm cân.

4. Càng nhiều thuốc, càng cần đơn giản hóa

Người già thường mắc 5–10 bệnh kết hợp, dẫn đến việc dùng đồng thời 5–10 loại thuốc (đa thuốc). Tình trạng này làm tăng nguy cơ tương tác thuốc, tác dụng phụ và sai sót khi sử dụng. Cần thường xuyên rà soát toàn bộ thuốc đang dùng và đặt câu hỏi: Thuốc nào thực sự cần thiết? Có thể giảm liều, ngừng thuốc hoặc đơn giản hóa phác đồ insulin phức tạp khi gánh nặng điều trị vượt quá lợi ích hay không?

5. Luôn kiểm tra thuốc có thể ảnh hưởng đến đường huyết

Một số thuốc điều trị bệnh lý khác có thể làm biến động đường huyết bất ngờ:

• Kháng sinh nhóm Sulfamide, thuốc chống viêm non-steroid (NSAIDs): Có thể gây hạ đường huyết.

• Thuốc nhóm Corticoid: Làm tăng đường huyết rất mạnh.

• Lưu ý: Mỗi khi được kê thêm thuốc mới, người bệnh cần báo cho bác sĩ tất cả các loại thuốc đang sử dụng, kể cả thuốc không kê đơn hay thực phẩm chức năng.

6. Ưu tiên các nhóm thuốc ít gây hạ đường huyết

Hạ đường huyết đặc biệt nguy hiểm ở người cao tuổi do làm tăng nguy cơ té ngã, gãy xương, biến cố tim mạch cấp tính, suy giảm nhận thức và nhiều biến cố nghiêm trọng khác.

• Thuốc nên ưu tiên: Metformin, nhóm ức chế DPP-4, ức chế SGLT2 (có nguy cơ hạ đường huyết thấp).

• Thuốc cần rất thận trọng: Insulin và Sulfonylurea.

Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) khuyến cáo hạn chế tối đa việc sử dụng Sulfonylurea thế hệ cũ (như Glibenclamide) ở người cao tuổi do nguy cơ hạ đường huyết kéo dài [Nguồn: ADA Standards of Care].

7. Hạn chế phác đồ Insulin quá phức tạp

Phác đồ tiêm Insulin nhiều mũi/ngày có thể vượt quá khả năng tự quản lý của người cao tuổi, đặc biệt khi có suy giảm thị lực hay nhận thức. Việc đơn giản hóa phác đồ insulin phù hợp với người bệnh và người chăm sóc sẽ giúp giảm hạ đường huyết, giảm gánh nặng điều trị mà vẫn đạt mục tiêu kiểm soát đường huyết.

8. Tận dụng công nghệ và hỗ trợ tuân thủ điều trị

• Công nghệ theo dõi: Sử dụng thiết bị đo đường huyết liên tục (CGM) giúp phát hiện hạ đường huyết và hỗ trợ điều chỉnh điều trị ở người phù hợp.

• Ứng dụng & Thiết bị thông minh: Dùng ứng dụng nhắc lịch uống thuốc trên điện thoại, đồng hồ thông minh giúp theo dõi nhịp tim, cảnh báo nguy cơ té ngã.

• Hỗ trợ từ gia đình: Đơn giản hóa hướng dẫn và có sự đồng hành của gia đình/người chăm sóc để tăng tính tuân thủ.

9. Điều trị toàn diện – Không chỉ riêng đường huyết

Cần đồng thời phát hiện và quản lý tốt các bệnh lý đồng mắc cũng như biến chứng thường gặp:

• Bệnh tim mạch và tăng huyết áp

• Bệnh thận mạn

• Biến chứng thần kinh, loét và nhiễm trùng bàn chân

• Biến chứng mắt

• Suy giảm nhận thức, trầm cảm và các vấn đề tâm lý

• Loãng xương và nguy cơ té ngã

10. Điều trị phải phù hợp với khả năng tài chính

Một phác đồ tốt không chỉ hiệu quả và an toàn mà còn phải khả thi và duy trì được lâu dài. Chi phí thuốc, xét nghiệm, thiết bị đo đường huyết, tái khám... cần được trao đổi rõ ràng với người bệnh và gia đình. Khi có những lựa chọn tương đương, nên ưu tiên phương án phù hợp với khả năng chi trả, tránh gánh nặng tài chính làm gián đoạn quá trình điều trị.

Lời kết

Đái tháo đường ở người cao tuổi cần sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, người bệnh và gia đình. Nguyên tắc cốt lõi luôn là: "An toàn là trên hết". Đừng quá áp lực về các chỉ số đường huyết tuyệt đối mà hãy ưu tiên sự an toàn, thoải mái và chất lượng cuộc sống hàng ngày cho người bệnh.

Nguồn tham khảo:

1. Chia sẻ chuyên môn từ TS.BS. Nguyễn Quang Bảy - Trưởng khoa Nội tiết & Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai.

2. Bộ Y tế Việt Nam – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường týp 2.

3. American Diabetes Association (ADA) – Standards of Medical Care in Diabetes.

Lưu ý: Công ty TNHH Thương Mại Quốc Tế Merinco là nhà phân phối vật tư y tế, không cung cấp lời khuyên y khoa. Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin không thay thế tư vấn từ bác sĩ. Một phần nội dung được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và có thể chưa đầy đủ hoặc không được cập nhật thường xuyên. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm nào