Ung Thư Đại Trực Tràng: Xu Hướng Gia Tăng Và Những Điều Cần Biết Để Phòng Ngừa

Ung thư đại trực tràng hiện là một trong những loại ung thư phổ biến nhất trên thế giới. Theo thống kê toàn cầu, đây là loại ung thư phổ biến thứ ba và là nguyên nhân tử vong do ung thư đứng thứ hai. Mỗi năm có khoảng 1,8 triệu ca mắc mới, và con số này vẫn đang tiếp tục tăng.

Điều đáng chú ý là ung thư đại trực tràng không chỉ xảy ra ở người lớn tuổi. Trong những năm gần đây, số ca bệnh ở người dưới 50 tuổi đang gia tăng, khiến căn bệnh này trở thành mối quan tâm lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ ung thư đại trực tràng là gì, nguyên nhân, yếu tố nguy cơ và cách phòng ngừa hiệu quả.

Ung Thư Đại Trực Tràng Là Gì?

Ung thư đại trực tràng là loại ung thư phát triển trong ruột già, bao gồm:

• đại tràng (colon)
• trực tràng (rectum)

Phần lớn các trường hợp ung thư đại trực tràng là ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma), hình thành từ các tế bào tuyến nằm ở lớp niêm mạc của ruột già.

Thông thường, ung thư không xuất hiện ngay lập tức mà phát triển từ các polyp (khối u nhỏ) trong ruột già. Theo thời gian, một số polyp có thể biến đổi thành ung thư nếu không được phát hiện và điều trị sớm.

Ảnh: Phần lớn các trường hợp ung thư đại trực tràng là ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma), hình thành từ các tế bào tuyến nằm ở lớp niêm mạc của ruột già

Polyp Đại Tràng Và Nguy Cơ Ung Thư

Hầu hết ung thư đại trực tràng bắt đầu từ polyp trong ruột già.

Không phải tất cả polyp đều nguy hiểm, nhưng một số loại có thể phát triển thành ung thư.

Hai loại polyp phổ biến

1. Polyp tuyến (adenomatous polyp)
Đây là loại polyp có khả năng tiến triển thành ung thư nếu tồn tại trong thời gian dài.

2. Polyp tăng sản và polyp viêm
Thường ít nguy cơ phát triển thành ung thư.

Nguy cơ ung thư tăng lên khi:

• kích thước polyp lớn hơn 1 cm
• có nhiều polyp
• polyp có dấu hiệu loạn sản tế bào

Ung Thư Đại Trực Tràng Hình Thành Như Thế Nào?

Quá trình hình thành ung thư đại trực tràng thường diễn ra trong nhiều năm và trải qua các giai đoạn:

1. Khởi phát

Tế bào ruột bắt đầu xuất hiện đột biến gen.

2. Phát triển

Các tế bào bất thường tăng sinh nhanh hơn bình thường.

3. Tiến triển

Các đột biến tích lũy khiến khối u phát triển và trở nên ác tính.

4. Di căn

Tế bào ung thư lan sang các cơ quan khác như gan hoặc phổi.

Tỷ Lệ Mắc Ung Thư Đại Trực Tràng Trên Thế Giới

Theo các thống kê y học toàn cầu:

• mỗi năm có khoảng 1,8 triệu ca mắc mới
• bệnh chiếm khoảng 10% tổng số ca ung thư

Một số đặc điểm dịch tễ quan trọng:

• 90% ca bệnh xảy ra sau 50 tuổi
• nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới khoảng 30%
• tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở các nước phát triển

Tuy nhiên, trong vài thập kỷ gần đây, tỷ lệ ung thư đại trực tràng đang tăng nhanh ở các nước đang phát triển do thay đổi lối sống và chế độ ăn uống.

Ung Thư Đại Trực Tràng Ở Người Trẻ Đang Gia Tăng

Trong nhiều thập kỷ, ung thư đại trực tràng thường được xem là bệnh của người trên 50 tuổi. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ở người trẻ đang gia tăng rõ rệt.

Tại nhiều quốc gia, số ca ung thư đại trực tràng ở người dưới 50 tuổi đã tăng đáng kể trong khoảng 20–30 năm qua. Một số dự báo cho thấy đến năm 2030, tỷ lệ ung thư đại trực tràng ở người trẻ có thể tăng hơn 140% nếu xu hướng này tiếp tục.

Vì sao ung thư đại trực tràng ở người trẻ đang tăng?

Các chuyên gia cho rằng sự gia tăng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố, bao gồm:

• thay đổi chế độ ăn uống theo hướng nhiều thực phẩm chế biến và ít chất xơ
• béo phì và thừa cân
• lối sống ít vận động
• thay đổi hệ vi sinh đường ruột
• tiếp xúc sớm với các yếu tố gây ung thư từ môi trường.

Ngoài ra, ở người trẻ, các triệu chứng thường không được chú ý sớm, khiến bệnh dễ bị phát hiện ở giai đoạn muộn hơn.

Các dấu hiệu cảnh báo ở người trẻ

Những triệu chứng sau không nên bỏ qua:

• thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài
• tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài
• có máu trong phân
• đau bụng kéo dài
• sụt cân không rõ nguyên nhân
• mệt mỏi do thiếu máu.

Nếu các triệu chứng này kéo dài nhiều tuần, người bệnh nên đi khám sớm để được tầm soát.

Ảnh: Ở người trẻ, các triệu chứng thường không được chú ý sớm, khiến bệnh dễ bị phát hiện ở giai đoạn muộn hơn

Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Ung Thư Đại Trực Tràng

Ung thư đại trực tràng thường phát triển do sự kết hợp của nhiều yếu tố nguy cơ, bao gồm cả yếu tố di truyền và lối sống.

Chế độ ăn uống không lành mạnh

Chế độ ăn có ảnh hưởng rất lớn đến nguy cơ mắc bệnh.

Các nghiên cứu cho thấy nguy cơ ung thư đại trực tràng tăng khi:

• ăn nhiều thịt đỏ
• ăn nhiều thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói…)
• ăn ít rau và chất xơ.

Thịt đỏ chứa heme iron, một chất có thể thúc đẩy các phản ứng tạo ra hợp chất gây ung thư trong ruột. Ngoài ra, việc nấu thịt ở nhiệt độ cao còn tạo ra các hợp chất có khả năng gây ung thư.

Hút thuốc lá

Thuốc lá chứa hàng chục chất gây ung thư có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, bao gồm cả ruột già.

Người hút thuốc lâu năm có nguy cơ:

• hình thành polyp đại tràng
• phát triển ung thư đại trực tràng sớm hơn.

Một số nghiên cứu cho thấy khoảng 12% ca tử vong do ung thư đại trực tràng có liên quan đến hút thuốc.

Uống rượu

Uống rượu thường xuyên cũng làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Trong cơ thể, rượu được chuyển hóa thành acetaldehyde, một chất có khả năng gây tổn thương DNA và thúc đẩy sự hình thành tế bào ung thư.

Nguy cơ đặc biệt tăng khi:

• uống từ 2–3 ly rượu mỗi ngày trở lên
• uống rượu trong thời gian dài.

Béo phì và thừa cân

Thừa cân hoặc béo phì có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Nguyên nhân là do:

• tăng tình trạng viêm mạn tính trong cơ thể
• tăng nồng độ insulin và IGF-1, những hormone có thể kích thích tế bào ung thư phát triển.

Ngoài ra, mỡ nội tạng (mỡ quanh các cơ quan) được xem là yếu tố nguy cơ đặc biệt quan trọng.

Ít vận động

Lối sống ít vận động cũng là yếu tố nguy cơ đáng kể.

Ngồi nhiều và ít hoạt động thể chất có thể:

• làm chậm quá trình tiêu hóa
• tăng nguy cơ béo phì
• làm thay đổi chuyển hóa trong cơ thể.

Ngược lại, các nghiên cứu cho thấy tập thể dục thường xuyên có thể giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng đáng kể.

Ảnh: Lối sống ít vận động cũng là yếu tố nguy cơ ung thư đại trực tràng 

Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình

Khoảng 5–10% trường hợp ung thư đại trực tràng có liên quan đến đột biến gen di truyền.

Một số hội chứng di truyền làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm:

• Hội chứng Lynch
• Familial Adenomatous Polyposis (FAP).

Ngoài ra, nếu người thân trực hệ (cha mẹ, anh chị em) từng mắc ung thư đại trực tràng, nguy cơ của bạn cũng có thể cao hơn.

Các Phương Pháp Điều Trị Ung Thư Đại Trực Tràng

Điều trị ung thư đại trực tràng thường bao gồm nhiều phương pháp kết hợp.

Phẫu thuật

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính khi ung thư được phát hiện sớm.

Hóa trị

Một số thuốc hóa trị thường dùng gồm:

• 5-Fluorouracil (5-FU)
• Oxaliplatin
• Irinotecan

Các phác đồ phổ biến như FOLFOX hoặc FOLFIRI giúp kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân.

Liệu pháp nhắm trúng đích

Các thuốc nhắm trúng đích giúp tác động trực tiếp vào cơ chế phát triển của tế bào ung thư.

Ví dụ:

• Cetuximab – nhắm vào thụ thể EGFR
• Bevacizumab – ngăn khối u tạo mạch máu mới.

Liệu pháp miễn dịch

Một số thuốc miễn dịch giúp hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư.

Ví dụ:

• Pembrolizumab
• Nivolumab

Những thuốc này đặc biệt hiệu quả ở bệnh nhân có đột biến MSI.

Làm Thế Nào Để Phòng Ngừa Ung Thư Đại Trực Tràng?

Mặc dù ung thư đại trực tràng là bệnh nghiêm trọng, nhưng đây cũng là một trong những loại ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả nhất.

Dưới đây là những biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

Ăn uống lành mạnh

Chế độ ăn uống cân bằng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe đường ruột.

Nên:

• ăn nhiều rau xanh và trái cây
• tăng cường ngũ cốc nguyên hạt
• bổ sung chất xơ
• tiêu thụ cá và thực phẩm giàu omega-3

Nên hạn chế:

• thịt đỏ
• thịt chế biến sẵn
• thực phẩm nhiều chất béo.

Chế độ ăn giàu chất xơ giúp:

• cải thiện hệ tiêu hóa
• giảm thời gian chất thải lưu lại trong ruột
• giảm tiếp xúc với các chất gây ung thư.

Duy trì cân nặng khỏe mạnh

Kiểm soát cân nặng giúp giảm nguy cơ nhiều bệnh mạn tính, bao gồm ung thư.

Bạn nên:

• duy trì BMI trong khoảng khỏe mạnh
• hạn chế tích tụ mỡ bụng
• duy trì chế độ ăn và vận động hợp lý.

Tập thể dục thường xuyên

Hoạt động thể chất giúp:

• cải thiện hệ tiêu hóa
• giảm viêm trong cơ thể
• điều hòa hormone.

Các chuyên gia khuyến nghị nên tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, ví dụ:

• đi bộ nhanh
• chạy bộ
• bơi lội
• đạp xe.

Hạn chế rượu và không hút thuốc

Việc hạn chế rượu và bỏ thuốc lá không chỉ giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng mà còn giảm nguy cơ nhiều loại ung thư khác.

Tầm soát ung thư đại trực tràng định kỳ

Tầm soát là phương pháp quan trọng nhất để phát hiện sớm ung thư hoặc polyp tiền ung thư.

Các phương pháp tầm soát phổ biến gồm:

• nội soi đại tràng
• xét nghiệm máu ẩn trong phân
• xét nghiệm DNA trong phân.

Thông thường, việc tầm soát nên bắt đầu từ 45–50 tuổi, hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ.

Phát hiện sớm giúp tăng đáng kể khả năng điều trị thành công.

Kết Luận

Ung thư đại trực tràng là một bệnh lý phức tạp nhưng hoàn toàn có thể phát hiện sớm và phòng ngừa hiệu quả. Những tiến bộ trong y học như liệu pháp nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch đang mang lại nhiều hy vọng mới trong điều trị.

Việc duy trì lối sống lành mạnh và thực hiện tầm soát định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm.

Nguồn: National Library of Medicine