Hậu môn nhân tạo ra nước hay ra phân đặc

Merinco rất vinh dự được lắng nghe những chia sẻ hữu ích từ ThS.BS CKII Phạm Phúc Khánh, hiện đang công tác tại Trung tâm Phẫu thuật Đại trực tràng – Tầng sinh môn, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, về một chủ đề mà rất nhiều bệnh nhân sau phẫu thuật quan tâm:
Vì sao hậu môn nhân tạo có người ra dịch lỏng, có người lại ra phân đặc và liệu điều đó có phải là bất thường hay không?

Trong quá trình theo dõi và tư vấn cho bệnh nhân sau mổ, bác sĩ Khánh nhận thấy đây là thắc mắc rất phổ biến, đặc biệt ở những người mới mở hậu môn nhân tạo. Tuy nhiên, sự khác nhau này không phải do biến chứng, mà chủ yếu liên quan đến vị trí hậu môn nhân tạo trên đường tiêu hóa.

Ảnh: THS.BS Phạm Phúc Khánh

Vị trí hậu môn nhân tạo quyết định phân lỏng hay phân đặc

Hậu môn nhân tạo không chỉ có một loại. Tùy tình trạng bệnh lý và chỉ định phẫu thuật, bác sĩ có thể đưa hậu môn nhân tạo ra ở những vị trí khác nhau, phổ biến nhất là hồi tràng và đại tràng.

Chính vị trí này sẽ quyết định:

• Chất thải đi ra là dịch lỏng hay phân sệt

• Lượng chất thải mỗi ngày nhiều hay ít

Hậu môn nhân tạo hồi tràng: Vì sao thường ra dịch lỏng?

Với hậu môn nhân tạo hồi tràng, chất thải đi ra ngoài thường là dịch lỏng, loãng, với lượng có thể khoảng 1–1,5 lít mỗi ngày.

Nguyên nhân là do:

• Chất thải chưa đi qua đại tràng

• Nước và điện giải chưa được hấp thu

• Vì vậy dịch thải vẫn ở dạng lỏng

Đây là đặc điểm sinh lý bình thường, không phải dấu hiệu bất thường hay biến chứng sau mổ.

Hậu môn nhân tạo đại tràng: Vì sao phân đặc và sệt hơn?

Ở hậu môn nhân tạo đại tràng, chất thải đã đi qua đại tràng – nơi có vai trò hấp thu nước và điện giải.

Do đó:

• Phân thường đặc hoặc sệt

• Lượng chất thải mỗi ngày khoảng 300–500 ml

• Có thể thấy phân khuôn rõ

Vì vậy, người có hậu môn nhân tạo đại tràng thường thấy phân giống với phân tự nhiên hơn.

Ra nước hay ra phân đặc – Trường hợp nào là bình thường?

Câu trả lời là: cả hai đều bình thường, nếu phù hợp với vị trí hậu môn nhân tạo.

• Hậu môn nhân tạo hồi tràng: thường ra dịch lỏng

• Hậu môn nhân tạo đại tràng: thường ra phân sệt hoặc phân khuôn

Người bệnh không nên so sánh mình với người khác, mà cần hiểu rõ hậu môn nhân tạo của chính mình để theo dõi và chăm sóc đúng cách.

Vì sao người có hậu môn nhân tạo cần đặc biệt chú ý đến chế độ ăn?

Sau phẫu thuật mở thông đại tràng hoặc cắt bỏ một phần đại tràng, hệ tiêu hóa của người bệnh chưa thể hoạt động trở lại ngay như bình thường. Đường ruột cần thời gian để hồi phục, liền sẹo và thích nghi với cấu trúc mới.

Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp trong giai đoạn này có vai trò rất quan trọng, giúp:

• Giảm nguy cơ tiêu chảy và mất nước, đặc biệt ở người có hậu môn nhân tạo hồi tràng

• Hạn chế đầy hơi, sinh khí và mùi khó chịu trong túi hậu môn nhân tạo

• Đảm bảo năng lượng và dưỡng chất, hỗ trợ quá trình phục hồi sau mổ

Nói cách khác, ăn uống đúng không chỉ giúp ruột “dễ chịu” hơn, mà còn giúp người bệnh thích nghi nhanh hơn với cuộc sống có hậu môn nhân tạo.

Ăn uống thế nào trong giai đoạn đầu sau mổ?

• 48–72 giờ đầu: Truyền dịch tĩnh mạch để ruột nghỉ ngơi

• Khi bắt đầu uống: Nước lọc, nước dùng trong, nước ép táo/nho/nam việt quất (lọc bã)

• Khi ăn được: Cơm trắng, bánh mì trắng, sốt táo, ức gà luộc hoặc hấp

Mục tiêu là tập cho ruột hoạt động lại mà không gây kích ứng.

Thực phẩm nên tránh trong vài tuần đầu

Người có hậu môn nhân tạo nên hạn chế:

• Sữa chứa lactose, phô mai béo

• Đồ chiên nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh

• Đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt

• Rau sống, rau còn vỏ hoặc hạt thô

• Trái cây khô, nước ép mận

• Bánh ngọt, sô-cô-la

• Đồ uống có cồn hoặc có ga

Thực phẩm nên ưu tiên

• Đạm dễ tiêu: Ức gà, cá hấp, trứng, thịt nạc

• Tinh bột ít xơ: Cơm trắng, bánh mì trắng, mì trắng

• Trái cây “hiền”: Chuối chín, trái cây đóng hộp (trừ dứa)

• Rau củ nấu chín, gọt vỏ: Cà rốt, bí đỏ, khoai tây nghiền

• Đồ uống: Nước lọc (~2 lít/ngày), nước ép nam việt quất, đồ uống bù điện giải

Một vài mẹo ăn uống giúp sinh hoạt dễ chịu hơn

• Chia 5–6 bữa nhỏ/ngày

• Ăn chậm, nhai kỹ

• Thử từng thực phẩm mới để theo dõi phản ứng

• Uống đủ nước, nhất là khi ra dịch nhiều

• Tránh thực phẩm sinh mùi nếu đang dùng túi hậu môn nhân tạo

Kết luận

Việc hậu môn nhân tạo ra nước hay ra phân đặc phần lớn là do vị trí phẫu thuật, không phải là dấu hiệu bất thường. Khi hiểu đúng và kết hợp với chế độ ăn phù hợp, người bệnh sẽ giảm lo lắng, chủ động hơn trong chăm sóc và sinh hoạt hằng ngày.

Bạn có thể tham khảo thêm các nội dung hướng dẫn chăm sóc hậu môn nhân tạo và sản phẩm hỗ trợ phù hợp được chia sẻ trên website Merinco – đơn vị đồng hành cùng người bệnh trong quá trình hồi phục và thích nghi sau phẫu thuật.