Đại tràng có cấu trúc như thế nào? Các loại hậu môn nhân tạo

Xin chào mọi người.
ThS.BS Phạm Phúc Khánh chia sẻ với Merinco một chủ đề rất quan trọng đối với những ai đang chăm sóc hậu môn nhân tạo (stoma) hoặc chuẩn bị phẫu thuật: hiểu đúng cấu trúc đại tràng và phân loại các dạng hậu môn nhân tạo.

Bác sĩ Khánh cho biết:

“Khi bệnh nhân hiểu được đại tràng của mình nằm ở đâu, phân đi theo hướng nào, và bác sĩ đưa đoạn ruột nào ra làm hậu môn nhân tạo, thì việc chăm sóc stoma sẽ dễ dàng và hiệu quả hơn rất nhiều.”

Ảnh: THS.BS Phạm Phúc Khánh

1. Cấu trúc đại tràng – Nắm rõ để hiểu đúng về stoma của mình

Đại tràng của chúng ta dài khoảng 1,5 mét, gồm nhiều đoạn nối tiếp nhau theo dòng di chuyển của phân. Khi hiểu được cấu trúc này, bạn sẽ dễ dàng biết hậu môn nhân tạo của mình thuộc loại nào.

Các đoạn chính của đại tràng

1. Đại tràng lên (Ascending colon)
   Nằm ở hạ sườn phải, nối trực tiếp với hồi tràng – phần cuối của ruột non.
2. Đại tràng ngang (Transverse colon)
   Chạy ngang bụng. Đây là một đoạn rất hay được lựa chọn làm hậu môn nhân tạo.
3. Đại tràng xuống (Descending colon)
   Nằm ở bên trái bụng.
4. Đại tràng sigma (Sigmoid colon)
   Có dạng cong chữ S. Phân ở đoạn này đã thành khuôn hơn, giúp việc chăm sóc stoma thuận lợi.
5. Trực tràng – hậu môn
   Là nơi chứa phân trước khi thải ra ngoài.

Hướng đi của phân sẽ theo thứ tự:
Hồi tràng → Đại tràng lên → Đại tràng ngang → Đại tràng xuống → Đại tràng sigma → Trực tràng → Hậu môn.

2. Phân loại hậu môn nhân tạo theo cấu trúc đại tràng

Theo bác sĩ Khánh, cách gọi tên hậu môn nhân tạo rất đơn giản:
Đưa đoạn ruột nào ra ngoài thì tên của hậu môn nhân tạo sẽ mang tên đoạn đó.

2.1. Hậu môn nhân tạo hồi tràng (Ileostomy)

– Là stoma được đưa ra từ hồi tràng – phần ruột non.
– Phân thường lỏng, chảy liên tục → cần chăm sóc kỹ da quanh stoma để tránh kích ứng.

2.2. Hậu môn nhân tạo đại tràng (Colostomy)

Tùy vị trí đoạn đại tràng được đưa ra ngoài, có thể chia thành:

• Colostomy đại tràng lên
• Colostomy đại tràng ngang
• Colostomy đại tràng xuống
• Colostomy đại tràng sigma

Trong lâm sàng, đại tràng ngang và đại tràng sigma là hai vị trí được sử dụng rất phổ biến vì dễ thao tác và chăm sóc.

Ý nghĩa của phân loại theo vị trí:

• Quyết định tính chất phân (lỏng – sệt – khuôn).
• Quyết định loại túi và cách chăm sóc phù hợp.
• Giúp bệnh nhân hiểu rõ cơ thể mình và theo dõi biến chứng dễ dàng.

Ảnh: Hậu môn nhân tạo đại tràng

3. Phân loại theo mục đích: Tạm thời hay vĩnh viễn

Bác sĩ Khánh giải thích rằng ngoài vị trí, người ta còn phân loại theo mục đích điều trị:

3.1. Hậu môn nhân tạo tạm thời

– Thường được tạo từ hồi tràng hoặc đại tràng ngang.
– Mục đích: bảo vệ vùng ruột mới nối, tránh phân đi qua.
– Thông thường duy trì 3–6 tháng, sau đó có thể đóng lại khi ổn định.

3.2. Hậu môn nhân tạo vĩnh viễn

– Áp dụng khi không còn khả năng nối ruột, ví dụ cắt toàn bộ trực tràng, ung thư, hoặc tổn thương nặng.
– Có thể là hồi tràng hoặc đại tràng.

4. Phân loại theo kỹ thuật phẫu thuật

4.1. Stoma một đầu (End stoma)

– Chỉ một đầu ruột được đưa ra ngoài.
– Thường gặp ở colostomy vĩnh viễn đoạn sigma.

4.2. Stoma hai đầu (Loop stoma)

– Cả hai đầu ruột được đưa ra ngoài, tạo hình như “cầu”.
– Thường được dùng trong stoma tạm thời vì dễ đóng lại.

Bác sĩ Khánh chia sẻ:

“Không có loại stoma nào tốt hay xấu tuyệt đối. Phù hợp hay không là tùy thuộc vào bệnh lý, vị trí tổn thương và kỹ thuật cần thiết để bảo vệ bệnh nhân.”

5. Làm sao để biết mình đang có loại hậu môn nhân tạo nào?

Bạn có thể nhận biết dựa trên:

• Vị trí trên thành bụng
  – Bên phải → hồi tràng hoặc đại tràng lên
  – Giữa bụng → đại tràng ngang
  – Bên trái → đại tràng xuống hoặc sigma
• Tính chất phân
  – Lỏng → thường là hồi tràng
  – Sệt/khuôn → thường là đại tràng
• Hình dạng stoma
  – Một lỗ → stoma một đầu
  – Hai lỗ → stoma hai đầu
• Thông tin trên hồ sơ phẫu thuật

Nếu bạn chưa xác định được, bác sĩ Khánh và đội ngũ hoàn toàn có thể hỗ trợ khi bạn gửi hình ảnh hoặc mô tả.

Dinh dưỡng sau phẫu thuật mở hậu môn nhân tạo 

Sau khi được mở hậu môn nhân tạo, chế độ ăn đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc giúp đường ruột thích nghi và hoạt động ổn định trở lại. Người mới mở hậu môn nhân tạo cần ăn uống thận trọng hơn so với phẫu thuật đại tràng thông thường, vì đặc điểm phân thay đổi theo từng loại stoma. Ăn đúng cách sẽ giúp giảm rò rỉ túi, hạn chế mùi, tránh kích ứng da và ngăn mất nước.

1. Vì sao dinh dưỡng lại quan trọng hơn ở người có hậu môn nhân tạo?

• Hồi tràng (ileostomy) thải phân lỏng → dễ mất nước, rối loạn điện giải → chế độ ăn cần thêm thực phẩm làm đặc phân và nước uống bù điện giải.
• Đại tràng (colostomy) thải phân sệt/khuôn → cần tránh táo bón, đầy hơi → ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, ít gây sinh khí.
• Thời gian đầu, ruột còn nhạy cảm → ăn sai có thể gây tiêu chảy, co thắt bụng, hoặc tắc nghẽn stoma.

2. Nguyên tắc ăn uống dành riêng cho người có stoma

• Ăn chậm – nhai kỹ, giúp giảm lượng khí vào ruột và giảm nguy cơ đầy hơi.
• Chia nhỏ 5–6 bữa/ngày, tránh “quá tải” cho đường ruột.
• Uống đủ nước, đặc biệt với hồi tràng – nơi phân lỏng làm cơ thể mất nước nhanh.
• Theo dõi phản ứng của từng món: mỗi người có độ nhạy khác nhau.
• Hạn chế thực phẩm gây mùi như hành tỏi, bông cải, hải sản nếu cảm thấy khó chịu khi dùng túi hậu môn nhân tạo.

3. Khi nào có thể ăn uống bình thường trở lại?

Thông thường, sau 4–6 tuần, đường ruột đã thích nghi với stoma và bạn có thể mở rộng thực đơn. Tuy nhiên, những món sinh nhiều khí, quá nhiều xơ thô hoặc nhiều dầu mỡ vẫn nên được đưa vào từ từ để theo dõi.

Merinco đồng hành cùng người bệnh hậu môn nhân tạo

Việc hiểu rõ cấu trúc đại tràng và loại hậu môn nhân tạo giúp bệnh nhân tự tin hơn trong chăm sóc stoma hằng ngày. Đây cũng chính là mục tiêu mà bác sĩ Khánh luôn hướng đến trong các buổi chia sẻ: giúp bạn hiểu cơ thể mình để sống khỏe, an toàn và chủ động hơn.

Merinco rất vinh dự được đồng hành cùng bệnh nhân trong hành trình chăm sóc hậu môn nhân tạo, cung cấp các sản phẩm vật tư y tế chính hãng, được tư vấn bởi đội ngũ chuyên môn để đảm bảo an toàn và phù hợp cho từng trường hợp.

Nếu bạn có thêm thắc mắc về hậu môn nhân tạo, chăm sóc stoma hoặc cần lựa chọn sản phẩm phù hợp, đừng ngần ngại để lại câu hỏi Merinco và bác sĩ luôn sẵn sàng hỗ trợ.