Dấu Hiệu Tắc Ống Mở Khí Quản, Thời Điểm Hút Đờm Và Những Lưu Ý An Toàn Y Khoa

1. Dấu hiệu nhận biết cảnh báo ống mở khí quản đang bị tắc nghẽn

Tắc nghẽn ống mở khí quản (do nút nhầy đờm đặc, cục máu đông hoặc ống bị chèn ép/sút lệch) là một cấp cứu y khoa. Người chăm sóc cần phát hiện ngay qua các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Khó thở dữ dội, nhịp thở bất thường: Bệnh nhân thở gấp, thở hổn hển, nhịp thở tăng nhanh hoặc thở ngáp.

• Biểu hiện gắng sức khi thở: Xuất hiện tình trạng phập phồng cánh mũi, co kéo các cơ hô hấp phụ (rút lõm lồng ngực, rút lõm hõm trên ức, hõm đòn).

• Âm thanh thở bất thường: Có tiếng thở khò khè, tiếng rít (stridor) hoặc tiếng ứ đọng đờm dãi phát ra từ ống MKQ.

• Tím tái và thiếu oxy: Môi, đầu ngón tay, ngón chân hoặc da mặt bị tím tái, tái nhợt; chỉ số nồng độ oxy trong máu (SpO_2) giảm sâu dưới mức an toàn (thường < 92%).

• Thay đổi tâm thần - tri giác: Bệnh nhân rơi vào trạng thái bồn chồn, hốt hoảng, giãy giụa, lo âu hoặc ngược lại là lơ mơ, đáp ứng chậm, yếu ớt do thiếu oxy não.

• Khạc ho không hiệu quả: Bệnh nhân ho liên tục nhưng đờm không ra được, hoặc khi đưa dây hút đờm vào thì gặp vật cản, dây hút không thể đi sâu vào lòng ống.

• Cảnh báo từ máy thở (nếu có): Máy thở báo động liên tục về áp lực đường thở tăng cao (High Pressure Alarm).

2. Khi nào cần tiến hành hút đờm qua ống mở khí quản?

Hút đờm qua ống mở khí quản không nên thực hiện theo lịch trình cố định cứng nhắc, mà cần thực hiện khi có chỉ định / dấu hiệu cần thiết (Thực hiện khi cần - PRN) để tránh gây kích thích không cần thiết cho đường thở.

Các thời điểm cần tiến hành hút đờm:

• Khi xuất hiện dấu hiệu ứ đọng đờm: Bệnh nhân có tiếng thở khò khè, nghe thấy tiếng đờm dãi ọc ạch trong ống, hoặc nghe phổi thấy có rale ẩm, rale nổ.

• Khi bệnh nhân ho liên tục: Bệnh nhân ho cản trở hô hấp hoặc đờm trào ra ở miệng ống MKQ nhưng không tự khạc xuất ra ngoài được.

• Khi thấy chỉ số SpO_2 sụt giảm: Chỉ số SpO_2 giảm hoặc nhịp thở tăng đột ngột.

• Khi bệnh nhân tỏ ra khó thở, bồn chồn: Bệnh nhân ra hiệu cảm thấy ngột ngạt, thiếu không khí.

• Thời điểm sinh hoạt định kỳ cần kiểm tra:

  • Ngay sau khi thức dậy vào buổi sáng.

  • Trước khi ăn hoặc trước khi bơm thức ăn qua xông dạ dày (giúp tránh kích thích gây nôn sặc khi đang ăn).

  • Trước và sau khi vỗ rung xoay trở tư thế hoặc tập vật lý trị liệu hô hấp.

  • Trước khi đi ngủ.

3. Việc hút đờm quá nhiều lần có gây tác hại gì không?

CÓ. Việc lạm dụng hút đờm quá nhiều lần hoặc thực hiện sai kỹ thuật (áp lực hút quá cao, thời gian hút quá lâu) gây ra nhiều tác hại và biến chứng nghiêm trọng đối với hệ hô hấp của người bệnh:

1. Tổn thương và tổn thương niêm mạc đường thở: Thao tác đưa ống hút ra vào quá nhiều lần gây ma sát, làm trầy xước, chảy máu niêm mạc khí quản và tạo ra các tổn thương loét hoặc sẹo hẹp khí quản về sau.

2. Kích thích tăng tiết đờm ngược lại: Khi niêm mạc khí quản bị kích thích cơ học liên tục, các tuyến tiết nhầy sẽ phản ứng bằng cách sản xuất nhiều đờm hơn, tạo thành một vòng lặp bệnh lý.

3. Thiếu oxy cấp tính (Hypoxia): Mỗi lần đưa ống hút vào lòng đường thở, máy hút không chỉ hút đờm mà còn hút đi một lượng khí oxy trong phổi. Hút quá nhiều hoặc quá lâu (> 10 - 15 giây/lần) làm giảm nồng độ SpO_2 nghiêm trọng.

4. Xẹp phổi (Atelectasis): Áp lực âm liên tục từ việc hút đờm quá mức có thể làm xẹp các phế nang nhỏ ở đáy phổi.

5. Co thắt phế quản: Kích thích liên tục khiến cơ trôi đường thở bị co thắt, gây khó thở cấp tính.

6. Rối loạn tim mạch và huyết áp: Hút đờm gây kích thích dây thần kinh phế vị (Thần kinh X), có thể dẫn đến hạ nhịp tim, loạn nhịp tim hoặc biến động huyết áp đột ngột (tăng hoặc hạ huyết áp).

7. Tăng nguy cơ nhiễm trùng: Hút đờm lặp đi lặp lại gia tăng nguy cơ đưa vi khuẩn từ bên ngoài vào sâu trong đường hô hấp dưới nếu không đảm bảo quy trình vô khuẩn tuyệt đối.