Người Mang Ống Mở Khí Quản Có Tắm Được Không & Có Ăn Uống Qua Đường Miệng Bình Thường Được Không?

Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết theo khuyến cáo y khoa chính thống từ các bệnh viện chuyên khoa.

1. Người đang đặt ống mở khí quản có tắm rửa được không và cần lưu ý tránh những điều gì?

Người mang ống mở khí quản CÓ TẮM RỬA ĐƯỢC KHÔNG?

CÓ. Người đang đặt ống mở khí quản hoàn toàn có thể tắm rửa và vệ sinh cơ thể hàng ngày. Vệ sinh thân thể sạch sẽ giúp loại bỏ vi khuẩn, giảm nguy cơ nhiễm trùng da và mang lại cảm giác thoải mái cho người bệnh.

Tuy nhiên, tuyệt đối không được để nước rơi vào lòng ống mở khí quản. Ống mở khí quản đi thẳng trực tiếp vào đường hô hấp (khí quản và phổi) mà không qua cơ chế lọc tự nhiên của mũi hay họng. Nếu nước ngấm hoặc chảy vào lỗ mở khí quản, người bệnh có thể bị sặc, co thắt phế quản, suy hô hấp cấp hoặc viêm phổi cấp tính rất nguy hiểm.

Các lưu ý và quy tắc an toàn cần tránh tuyệt đối khi tắm:

• Không xịt nước trực tiếp lên vùng cổ: Không dùng vòi hoa sen xịt từ trên xuống hoặc xịt thẳng vào vùng mặt, cổ.

• Sử dụng che chắn chuyên dụng: Khi tắm, cần dùng nắp che chắn chống nước (tracheostomy shower guard/shield) hoặc dùng gạc khô che nhẹ qua miệng ống để ngăn bắn nước.

• Tắm bằng lau người hoặc tắm buồng: Nên ưu tiên tắm bằng phương pháp lau người bằng khăn ấm hoặc dùng gáo dội nhẹ nhàng từ ngang ngực trở xuống.

• Không đi bơi hoặc ngâm mình trong bồn tắm: Tuyệt đối chống chỉ định ngâm mình trong bồn nước hay bơi lội vì nguy cơ nước tràn ngập vào đường thở gây đuối nước lập tức.

• Bảo quản băng gạc chân ống: Giữ cho gạc chân ống và dây cố định xung quanh ống luôn khô ráo. Nếu gạc bị ướt trong lúc tắm, cần thay gạc vô trùng mới ngay lập tức để tránh ẩm ướt gây viêm loét và nhiễm trùng da.

2. Người bệnh mở khí quản có thể ăn uống qua đường miệng bình thường được không?

Có ăn uống qua đường miệng BÌNH THƯỜNG được không?

Khả năng ăn uống qua đường miệng phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe nền, phản xạ nuốt và sự đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.

• Trường hợp CHƯA NÊN / KHÔNG THỂ ăn qua đường miệng: Với những bệnh nhân mới phẫu thuật MKQ, bệnh nhân mê man, liệt cơ hô hấp/cơ nuốt, hoặc bị tổn thương thần kinh nặng (tai biến, chấn thương sọ não), người bệnh chưa thể ăn qua đường miệng mà phải sử dụng ống xông dạ dày (Nasogastric tube - NG tube) để đảm bảo dinh dưỡng và tránh sặc vào phổi.

• Trường hợp CÓ THỂ ăn uống qua đường miệng: Khi phản xạ nuốt của người bệnh đã phục hồi tốt, đường thở ổn định và không còn nguy cơ sặc, bác sĩ sẽ chỉ định cho người bệnh bắt đầu tập ăn qua đường miệng.

Lưu ý quan trọng khi người mở khí quản ăn uống qua đường miệng:

1. Kiểm tra phản xạ nuốt (Test nuốt): Cần được bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu đánh giá phản xạ nuốt trước khi bắt đầu cho ăn.

2. Xả bóng tạo áp lực (Cuff) nếu dùng bộ MKQ có bóng: Nếu bệnh nhân đang dùng loại ống có bóng hơi (cuff), bác sĩ/điều dưỡng thường phải xả bóng (hoặc dùng loại ống phù hợp) trước khi ăn để giảm sự chèn ép lên thực quản, giúp việc nuốt dễ dàng hơn.

3. Tư thế khi ăn: Đặt người bệnh ngồi thẳng lưng (góc 60 - 90 độ) trong suốt bữa ăn và duy trì tư thế này ít nhất 30 phút sau khi ăn để tránh trào ngược.

4. Lựa chọn thức ăn phù hợp: Nên bắt đầu với thức ăn mềm, sệt, dễ nuốt (như cháo rây, soup đặc, yogurt). Tránh các loại thức ăn quá lỏng (dễ gây sặc) hoặc quá cứng/khô (dễ gây nghẹn).

5. Hút đờm TRƯỚC khi ăn: Cần tiến hành kiểm tra và hút sạch đờm dãi qua ống MKQ trước bữa ăn từ 15 - 30 phút. Tuyệt đối không hút đờm ngay trong hoặc ngay sau khi ăn để tránh kích thích phản xạ ho gây nôn ói và sặc thức ăn vào đường thở.

Nguồn Tham Khảo 

1. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương: Chăm sóc mở khí quản và quy trình điều dưỡng người bệnh có mở khí quản.

2. Bệnh viện Đa khoa Tỉnh Quảng Ninh: Hướng dẫn chăm sóc đường thở và vệ sinh cho bệnh nhân mang ống mở khí quản tại nhà.

3. Cẩm nang Y khoa Merinco / Tài liệu Hướng dẫn Chăm sóc Đường thở Nhân tạo: Quy trình vệ sinh, ăn uống và hút đờm an toàn cho người bệnh mở khí quản.